Met rode pen

2011: the year the Arabs won back their dignity

2011-12-29T13:41:00.004+01:00

As 2011 draws to a close, I feel the need to look back on what has undeniably been a specialyear. From the opening weeks of January, until the past days of Christmas,people in Egypt, Syria, Bahrein and other countries in North-Africa and theMiddle East have risen up against dictatorship, fear and corruption. The revolutionsare obviously still in the making, and it remains to be seen if tyrants likeSyria’s Bashar al-Assad are going to give in. However, the images alone of peopledemanding their rights, of protesters in Tahrir defying bullets and teargas, ofArabs from all religions and backgrounds marching together, are humbling, and inmy opinion have revived, maybe even redefined, what true democracy is about.

Moreover, itseems to me that to downplay the significance of the Arab awakening, is tooverlook history. Last spring, when I spent a few months in the eye of thestorm that is Palestine, I read a collection of essays by the late Edward Said.Page after page he lamented the sheer cowardice, the latent corruption of Arabpolitics. Now, Said did not turn a blind eye on Western hypocrisy. More thananyone else he knew how ‘we’ in the West cherished our stereotypes of the backwardand unreliable Arab. But he also knew that the West was not to blame foreverything. Ever since the passing of Gamal Abdel Nasser in 1970, Arab pride hadbeen slowly declining. Mubarak, Arafat, the Assad-dynasty – for Said, they themselvesembodied the loss of Arab pride, they themselves had betrayed theirconstituents, and therefore they needed to be removed.

Edward Saidpassed away in 2003. Looking back on the year that the Arabs won back theirdignity, I feel both joyful and sad. Yes, the day of awakening for the peoplein Egypt, Syria and Libya has finally come, but how I wish that Edward Said wasstill with us, to witness it too.

Occupy Amsterdam - Dag 8

2011-10-27T02:39:00.001+02:00

Van sommige ingrediënten verwacht je niet dat je zeooit samen op één bord zult aantreffen. Tot ze je plotseling gebroederlijkaanstaren van onder je bestek. Occupy Amsterdam serveert vandaag pasta metinktvissenringen. ‘Allemaal over van de markt’, zo verklaart de man naast mijin de rij. ‘Ze wilden het weggooien, zonde toch!’ Er wordt driftig geknikt. Geduldigschuifelen we verder langs de professioneel ogende gaarkeuken. Precies een weekna het begin van de bezetting, is het Amsterdamse Beursplein van een handvolmeelijwekkende werptenten veranderd in een klein, autarkisch dorp. Er is eenEHBO-afdeling, een werkgroep media, en er zijn speciale peacekeepers die ’s nachts de wacht houden. De verrassingsact vande dag: Michael Franti, een Amerikaanse zanger-pacifist die zich naadloos voegtin een lange lijn blootvoetse rastafari’s. Onvermijdelijk klinkt Bob Marleys Could you be loved uit de boxen, inFranti’s bewerking: ‘The road of life is rocky, and you will stumble too. But if you’re found on Wall Street, someone else iswatching you.’

Terug naar eerder op de dag. Het is een bontgezelschap van naar schatting duizend demonstranten dat rond twee uur ’smiddags over het Damrak uitwaaiert. We passeren de kermis op de Dam – boertigvermaak meets doorwrocht idealisme: kan het contrast groter? – en lopen over deUtrechtsestraat richting De Nederlandsche Bank. De symboliek behoeft geenuitleg, op naar de Kathedraal van het Kapitalisme (of was de AEX dat al?). Verbaasdgadegeslagen door tout winkelendAmsterdam, zwellen de leuzen aan. ‘Nee, we gaan de crisis niet betalen!’ En: ‘Our future, not their business!’

Met muts: Mel

De 28-jarige Mel loopt behoedzaam met de stroommee. Haar spandoek komt tot haar hakken, en tot twee keer toe struikelt ze er bijnaover. Ze kan er om lachen. ‘Todos a la calle!’, lees ik. Allemaal de straat op.Tot afgelopen januari woonde Mel nog bij haar familie in Elche, op een uur rijdenvan Valencia. Ze had gewerkt bij een bank (!), als maatschappelijk werkster enin een circus, maar de arbeidsvoorwaarden waren overal even beroerd. Toen besloot de Spaanse haar geluk te beproeven in Amsterdam, waar ze inmiddels creativiteitstrainingengeeft aan scholieren. Haar timing was ongelukkig. ‘Een paar maanden na mijnvertrek, begonnen de protesten in Madrid en Barcelona. Ik ben meteenteruggegaan, en heb er de zomer doorgebracht.’ Gevraagd naar de verschillen metde Nederlandse situatie, is haar diagnose duidelijk. ‘Die zijn enorm. Kijk omje heen, hier komen mensen vanwege ideologische redenen. In Spanje hebben dejongeren geen werk, geen huis, kunnen ze nauwelijks rondkomen. Veel mensen uitmijn generatie zijn weer bij hun ouders gaan wonen.’

Wanneer de stoet even later het DNB-gebouwbereikt, blijft een Beeldenstorm uit. De deur is dicht, de score blijft zoalsdie was. Gelynchte bankiers: nul. Wat rest is een kort fotomoment op het GewijdeBeton ervoor, en een gebbetje met de bouwvakkers die de aanpalende straat opknappen(protestbord: ‘Sorry voor het ongemak, wij proberen hier de wereld teveranderen’). Later zou de Amsterdamse politie te kennen geven dat dit eenvoorbeeld was geweest van hoe er gedemonstreerd diende te worden, vreedzaam enludiek. Kom daar maar eens om in Misrata. Maar of iedereen het als complimentzal hebben opgevat?

Tegen het vallen van de avond, als iedereen weer terug is op het Beursplein, is het tijd voor de dagelijkse volksvergadering. Gespreksleider is dit maal Naomi. Ze begint methet doornemen van de huisregels. ‘Vertoont een spreker haantjesgedrag, plaatsdan je hand verticaal op je hoofd, en wapper met je vingers. Heb je eentechnisch punt, maak dan een T (plaats haar ene hand horizontaal op haar gestrektevingers).’ Vervolgens komen de werkgroepen aan bod. Er blijkt een werkgroepVisie te zijn, aan wie de politiek-inhoudelijke zaken zijn gedelegeerd. Navraagleert dat de leden niet aanwezig zijn, zodat ik een dag later per mail contactbesluit op te nemen. Al snel krijg ik antwoord. De werkgroep wil niet namensOccupy Amsterdam spreken, ‘want iedereen moet voorlopig de ruimte hebben omzijn eigen visie uit te dragen’. Ook voor een manifest is het volgens hen nog te vroeg. Metandere woorden: laat de winter maar komen, de bezetting gaat door.

Occupy Amsterdam - Dag 1

2011-10-17T00:48:00.002+02:00

‘Mijn naam is Roel van Duijn’, klinkt het uit deboxen op het Beursplein in Amsterdam. Een gejuich gaat op. Het is dag één van Occupy Amsterdam, en voor zo’n 1500demonstranten spreekt de voormalig Provo-frontman van ‘een hoopvolle beweging’.Even is de geest van ’68 terug, goed vloeken op het systeem mag weer. Dat istegelijk het enige dat de aanwezige indignados(zoals de geuzennaam luidt die uit Madrid is overgewaaid) gemeenschappelijkhebben – een gevoel van doorleefde frustratie. Ieder kiest zijn eigen woorden.Tussen de socialisten, de studenten, de hippies en de antiglobalisten ontwaarik ook de jonge-moeder-met-kind en de onvermoeibare propagandist met flyersvoor zeven uur durende healing sessies.Het systeem is ook aanwezig, in de persoon van Emile Roemer en Ronald Plasterk.Ze kennen hun rol, vragen niet om spreektijd. Vandaag spreekt het volk.

Vier uur. Tegenover het beursgebouw zijn de eerstetentjes verrezen. Leidse studenten Nina en Chris hebben het zichzelfgemakkelijk gemaakt, en delen koffie en thee uit. In New York wonen de betogersal bijna een maand op straat. Gaat OccupyAmsterdam het ook zo lang uithouden? Nina: ‘Dat weet ik niet hoor.Voorlopig hebben we van de gemeente een vergunning om hier tot maandag teblijven. En ja, daarna heb ik ook gewoon tentamens enzo.’ Gevraagd naar hundoel, zijn Chris en Nina eensgezind. ‘Het gaat om bewustwording. Dat mensenbeseffen hoe de financiële sector te werk is gegaan, en dat ze niet alleen staanin hun woede.’ Voorin de tent ligt een bakje waar passanten hun donaties kunnenachterlaten. Dat werkt prima, tot een - beschonken, of anders dronken van hetleven - dakloze zijn oog laat vallen op de riante oogst. Of hij een euro magpakken. Chris, gevangen tussen empathie en gezond verstand, stemt toe, en moettoezien hoe de man - kan het ironischer? - flink aan het graaien slaat. Gelukkigkan Nina hem net op tijd tot de orde roepen.

Even verderop is Thijs – in het dagelijks levenactivist voor homorechten – in de weer met rode verf en een spandoek. Ik kijkom me heen. Het Beursplein oogt hier als een kleine biotoop, waar het karton ende kwast welig tieren. Aan een lantaarnpaal is een kartonnetje bevestigd metveel pijlen, en vakjes met daarop ‘De centrale bank’, ‘de burger’ en ‘Deoverheid’. Daaronder een post-it: ‘Heb godverdomme geeneens geld voor eengroter bord’. Aan de andere kant van het plein zijn de betogers dan al op degrond gaan zitten voor de eerste volksvergadering. De methoden, de gebaren –alles is geënt op de succesvolle Wall Street-formule. Twee handen omhoog: ikwil spreken. Wapperen met beide handen: ik ben het eens met deze spreker. Eenmicrofoon is er niet meer, dus schreeuwt iedereen braaf na wat er gezegd wordt.Creatief is het, maar ook tijdrovend.

Spreker: Hier achterin…
Iedereen: Hier achterin…
Spreker: kunnen sommige mensen het niet horen…
Iedereen: kunnen sommige mensen het niet hoooren…
Spreker: daarom stel ik voor…
Iedereen: daarom stel ik vóóhoor…
Spreker: dat als iemand iets zegt…
Iedereen: dat als iemand iets zèhegt…
Spreker: dat we dat dan twee keer herhalen
Iedereen: dat we dat dan twee keer herhalen
Iedereen (aarzelend): dat we dat dan twee keer herhalen

Terwijl ik sta te kijken, besef ik dat dit toch demeest elementaire vorm van democratie moet zijn. Iedereen mag alles zeggen,iedereen moet gehoord worden. Leiders zijn er nadrukkelijk niet, gespreksleiderswel – die dienen zich spontaan aan. En, belangrijker, er wordt een taakverdeling gemaakt. Al gauw is er eenwerkgroep eten en logistiek, een werkgroep schoonmaken, een werkgroep media, jazelfs een arrestantenteam. Iemand meldt dat er twee gaarkeukens gevonden zijn, waar gekookt kan gaan worden.

Een politiek programma blijft op dag één uit. Centraal staatvoorlopig het uiten van ongenoegen. Noem het burgerlijke ongehoorzaamheid, noemhet links populisme - het is de onderbuik die de betogers ingeeft: hier kloptiets niet. Hoe kan het dat ‘onze’ pensioenen en hypotheken vergokt worden doorspeculanten, en dat, wanneer het mis gaat, de gemeenschap ervoor moetopdraaien? Ter afsluiting neemt één van de gespreksleiders – zwarte lok voor deogen, denk: een jonge Prince – het woord. ‘Mensen!’ Zijn stem klinkt hard enhelder, herhalen is niet nodig. ‘Onthoud goed: we zijn hier samen, omdat we aaniets geloven! Ook al weten we niet wat, het is belangrijk is voor ons!’

Vrijspraak

2011-06-23T22:22:00.002+02:00

Het regent in Amsterdam Zuid. Advocaat Nico Steijnen heeft geen zin in een nat pak en wacht even tot de bui over is. De uitspraak van de rechtbank – vrijspraak op alle punten – verbaast hem niet. ‘Het Openbaar Ministerie had natuurlijk al vrijspraak geëist, en ik had niet het gevoel dat deze rechtbank daarvan zou afwijken.’ Samen met drie collega’s voert Steijnen het woord namens de aanklagers. In het vonnis stelt de rechter dat Wilders’ uitspraken zich vooral richten ‘op de islam, en niet op groepen mensen.’ Daarom zou er geen sprake van zijn van groepsbelediging, of aanzetten tot haat. Onzin, vindt Steijnen. ‘De rechtbank negeert een eerdere uitspraak van het Europees Hof, waarin een Britse politicus veroordeeld werd, vanwege zijn uitspraken over de islam. Als Wilders straks echt aan de macht komt, zal niets hem tegenhouden om daadwerkelijk de Koran te verbieden, en moskeeën te sluiten. Niets.’ De laatste woorden gaan bijna ten onder in extatisch gejuich. Fleur Agema en Hero Brinkman zijn zojuist in de deuropening verschenen, en laten zich gewillig fêteren door een groepje PVV-adepten.

Terug naar een uur daarvoor. Het lot van Wilders is nog ongewis. De kans dat hij twee jaar tbs krijgt (zodat het Pieter Baan Centrum zich kan buigen over zijn pathologische angstvisioenen) is gering, maar toch. Bij binnenkomst in de rechtbank wordt iedereen doorgelicht en gefouilleerd – politici, journalisten, boze burgers. Voor mij gaat Sietse Fritsma door de scanpoort. Meteen daarna vindt een schifting plaats. Prominenten en journalisten mogen naar de rechtszaal, de rest wordt naar een bijzaaltje gedirigeerd, waar we de uitspraak op een scherm kunnen volgen. Ik kijk om me heen, Fritsma is verdwenen. Eenmaal in het zaaltje is de PVV teruggebracht tot de absolute B-garnituur. Alleen vechtersbazen Eric Lucassen en Marcial Hernandez (lijfspreuk: als het niet gaat zoals het moet, moet het maar zoals het gaat) zijn over. Ai. Heb je eindelijk een zetel bemachtigd (en behouden) in de Kamer, is er geen plaats meer op de publieke tribune.

Zwijgend luisteren we naar het vonnis van rechtbankvoorzitter Marcel van Oosten. Op de stoel voor me zit Lucassen ietwat ongeïnteresseerd te sms’en. Misschien vraagt hij de baas hem het verschil uit te leggen tussen ‘aanzetten tot haat’ en ‘opruiing’. Ik zou het hem niet kunnen vertellen. Als Van Oosten is uitgesproken, klinkt er applaus. Hernandez en Lucassen slaan elkaar joviaal op de schouders. De buit is binnen. Onmiddellijk komt een aantal leden van de fanclub hen feliciteren. Mijn oog valt op een jongen die voor de gelegenheid een t-shirt heeft aangedaan, met daarop Kurt Westergaards roemruchte Mohammed. Als Europarlementariër Barry Madlener even later de trap af komt, staat Kurt vooraan. Of het niet verstandig zou zijn een schadeclaim in te dienen tegen de rechtbank. Barry lacht. ‘Nou, vandaag wil ik daar niet over nadenken hoor’, klinkt het in plat-Haags. ‘Vandaag wil ik alleen maar feesten!’

Bedevaart naar Birwa

2011-05-18T13:18:00.003+02:00

Als niet-katholiek zul je mij niet snel aantreffen in Lourdes of Santiago de Compostela. Jeruzalem en Bethlehem bezoek ik vrijwel dagelijks, maar bieden mij niet de mystieke ervaring die velen er zoeken. Toch ben ik op bedevaart gegaan. Ik reisde af naar het verwoeste dorpje Birwa, geboorteplaats van Palestina's dichter des vaderlands, Mahmoud Darwish (1941-2008). Dit is wat ik aantrof.

Taxichauffeur Emile drukt het gaspedaal stevig in. Vissersdorp Akko, waar Napoleons opmars in 1799 gestuit werd, verdwijnt langzaam achter ons. In stilte jagen we door de velden van Galilea. Dan slaat Emile rechtsaf, en mindert hij vaart. Wijzend op een aantal boerderijen langs de weg, wendt hij zich tot mij. 'This is Ahihud. Birwa should be behind it, on that hilltop.' Hij schudt zijn hoofd. 'I don't think you'll find anything.' Bij een tankstation gebaar ik hem te stoppen. Ahihud is een mosjav, een agrarische commune die zelf in haar onderhoud voorziet. Er wonen met name Yemenitische joden. Terwijl ik over het hete asfalt loop, loeit er plotseling een harde sirene. Auto's stoppen, en de chauffeurs gaan vroom naast hun auto staan. Israël herdenkt vandaag haar doden, de vlaggen hangen halfstok.

Ahihud oogt als een oud-koloniale factorij. Brede lanen, onbesmette villa's - op de veranda's staan de bloempotten in perfecte symmetrie. Als ik informeer bij een bewoner, kijkt hij me onderzoekend aan. Birwa kent-ie wel, maar wat heb ik daar te zoeken? Ik denk even na. Pilgrims reizen veelal af naar een vastomlijnde plek (een kerk of beeld), op zoek naar een spirituele ervaring. Mijn zoektocht is juist gebaseerd op de zekerheid van die ervaring. Darwish was hier, geen twijfel mogelijk. Hij bracht er de eerste zes jaar van zijn leven door, tot het dorp in juni '48 door Israëlische milities verwoest werd. De vraag is of ik iets ga aantreffen dat aan Birwa herinnert. De man knikt. Als ik de weg omhoog volg, ben ik er volgens hem in vijf minuten.

Al gauw laat ik het bewoonde deel van Ahihud achter me. Hier enkel nog veestallen en uitgestreke landerijen. Ik bereid me voor op een teleurstelling. Kort voor vertrek kocht ik Unfortunately, it was Paradise, een fraai vertaalde bloemlezing van ruim veertig jaar Darwish. In het voorwoord schrijven de editeurs: In 1997, the Israeli-French filmmaker, Simone Bitton, went to what had been Birwe to film Darwish’s childhood landscape, but found nothing but ruins and a desolate, weed-choked cemetery. Niet veel dus.

Ter hoogte van een (joodse) begraafplaats sla ik rechtsaf, het veld in. Het blijkt een goede gok. Vijftig meter voor me zie ik een oud pand opdoemen, soeverein tussen het hoge gras en de distels. Birwa, of wat er van over is. Vier muren en een dak. Het voelt als een triomf. Een klein lapje Palestina, zichtbaar geworden door scheurtjes in het strakgespannen Israëlische doek. Ik kijk door het betraliede raam. Op de afbladderende muur is een datum gekrast. 27-12-63. Eronder hangt iets wat op een schoolbord lijkt. Later zal ik in Nazareth horen dat het inderdaad ging om de school van Darwish. Ik probeer de deur. Op slot. Er is een tweede deur, halfverscholen tussen de struiken, die open blijkt. Ik kijk om me heen. Even verderop is een boer bezig zonnepanelen aan te leggen op het dak van zijn stal. Hij negeert me. Als ik bijna naar binnen wil gaan, zie ik plotseling Darwish' gezicht op de muur. Het is geen hersenschim. De afzonderlijke bouwstenen zijn gebruikt voor wat op het eerste oog een kunstproject lijkt. Naast Darwish ontwaar ik Gamal Abdel Nasser, Yasser Arafat en Sheikh Imam, de beroemde Egyptische zanger. Op één van de stenen staat 'Waarom heb je het paard alleen gelaten?', naar het beroemde gedicht van de meester.

De met brokstukken bezaaide vloer van het lokaal blijkt volledig vergaan. Paddestoelen, mos en onkruid gedijen goed op het van zonlicht verstoken gruis. Al jarenlang woedt er in Israël een debat, over de vraag of Darwish onderdeel moet worden van het literatuurcurriculum. Tot op heden lijkt er geen sprake van. Te Palestijns, te politiek. Mijn oog valt op het oude schoolbord. Wellicht moeten de leerlingen naar Darwish worden gebracht, in plaats van andersom. Neem ze mee naar Birwa, bezoek de oude school, en laat hen dan zelf beslissen of ze zich aan zijn lyriek willen wagen. Ik ga in de vensterbank zitten, vis de bloemlezing uit mijn tas en lees:

We travel like everyone else but we return to nothing. As if travel were
a path of clouds. We buried our loved ones in the shade of clouds and
between roots of trees.
[...]
We cleanse the moonlight. Your road is long, so dream of seven women to bear
this long journey on your shoulders. Shake the trunks of palm trees for them.
You know the names, and which one wil give birth to the Son of Galilee.
Ours is a country of words. Talk. Talk. Let me rest my road against a stone.
Ours is a country of words. Talk. Talk. Let me see an end to this journey.

('We travel like all people', uit: Fewer Roses, 1986)

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Kafka is een Palestijn

2011-05-10T00:28:00.006+02:00

Al Walajeh, een lome vrijdagmiddag. Sheerin al Araj telefoneert, de punt van haar hidjab dansend in de wind. Ze spreekt onberispelijk Engels, het resultaat van een master mensenrechten in Essex, Groot-Brittannië. Augustus vorig jaar gaf Sheerin haar baan bij de VN op, en keerde terug naar haar geboortedorp. Gelukkig maar. Al Walajeh heeft haar nodig, een catastrofe dreigt. In Israëls plannen zal de afscheidingsmuur – nog immer in aanbouw - het dorpje driehonderdzestig graden omcirkelen. De tweeduizend inwoners krijgen één checkpoint, als een betonnen wurggreep met één luchtgaatje.

Het is de nieuwste episode in Al Walajehs vergeten tragedie. Sheerin vertelt: 'In 1967 annexeerde Israël Oost-Jeruzalem. De gemeente Jeruzalem werd daarbij uitgebreid, zodat ook ons dorp er gedeeltelijk onder viel. Het ging om ruim negentig gezinnen die plotseling in Jeruzalem kwamen te wonen. Een Jerusalem ID (de pas voor Palestijnen in Jeruzalem) hebben ze echter nooit gekregen.' De gevolgen bleken groot, al duurde het tot begin jaren '90 voor dat duidelijk werd. 'Op een dag kwamen ze met bulldozers', aldus Sheerin. 'De gezinnen verbleven volgens de gemeente illegaal in hun eigen huizen.' Nog een keer: they were told that they were living illegaly in their own houses. Kafka had het niet kunnen verzinnen, hoogstens begrijpen. De werkelijkheid verzin je niet.

Terwijl Sheerin haar verhaal doet, rijden vrachtwagens met bouwmaterialen af en aan. De Muur gaat er komen, de vraag is alleen waar. Sheerin: 'We zijn begonnen met demonstraties, maar het gevecht vindt nu vooral in de rechtszaal plaats'. Dat Israël de Muur gebruikt om zoveel mogelijk Palestijns land te confisqueren, is zonneklaar. Maar toegeven – dat nooit. 'Toen de rechter in één van de zittingen aan de landsadvocaat vroeg waarom de Muur niet over de Groene Lijn (conventionele grens tussen Israël en Westelijke Jordaanoever) komt te lopen, antwoordde deze dat die anders te dicht bij de Jerusalem Zoo zou komen.' Sheerin kan een glimlach niet onderdrukken. 'De rechter heeft hem toen twee weken gegeven, om met een beter antwoord te komen.'

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Pjotr

2011-05-01T23:12:00.004+02:00

Ik schrijf deze column op exact twaalf passen van een Israëlische militair. Hij op het dak van wat ooit een overdekte markt geweest moet zijn, ik beneden op de stoep. Achter mij, aan de andere kant van de straat, staat een massieve wachttoren, de ramen geblindeerd. Fijne baan moet dat zijn – zien, zonder gezien te worden. De hele entourage is bedoeld ter bescherming van Abraham Avinu, één van de vijf illegale nederzettingen in de oude stad van Hebron. Pjotr (afgaand op haarkleur en stoïcijnse blik schat ik hem op een van oorsprong Russische jood) sjort aan de schouderband van zijn zware mitrailleur, en staart langdurig naar zijn nagels.

Om de eenzaamheid tegen te gaan, heeft hij de intercom naar maximaal volume gedraaid. De bevelen weerkaatsen in hard Hebreeuws over Shari Shuhada, ‘Straat van de Martelaren’, en overstemmen de vogels. Een joods koppel – niet ouder dan achttien, negentien – steekt de straat over, de lente op het gezicht. Hij heeft een Maccabee (Israëlisch pils) in de hand, en op heuphoogte bungelt een kalashnikov. Terwijl de oproep tot gebed simultaan uit Hebrons minaretten schalt, meldt zich een Palestijnse moslima bij de wachttoren. Ze wil naar één van de huizen verderop. Voor Pjotr zich ermee heeft kunnen bemoeien, dirigeert een kolonist haar schreeuwend terug, de hand dreigend op de revolver aan zijn riem. Für Palestinenser verboten. Sinds 2002. Hij weet het, zij weet het.

De oude stad van Hebron telt zo'n 500 joodse kolonisten, veelal rabiate ultrazionisten. Anders gezegd: je gaat er niet wonen voor de gemoedelijke buurtbarbecues. Op een pleintje voetbalt een vader – lange baard, accountantsoverhemd - met zijn zoon. Ik luister naar hun kreten. Amerikanen. De kozak is inmiddels bezig de rafels van zijn uniform tot een springtouw te plukken. Even kruisen onze blikken elkaar. Het onbegrip is van z'n gezicht af te lezen. Lichtelijk nerveus kijkt hij weg, knipperend tegen de laagstaande zon. Ik sta op, berg pen en papier op en begin te lopen. Dan draai ik me om, en steek m'n hand op naar Pjotr. Hij – verrast - weifelt, heft zijn hand iets op, maar laat hem dan gauw weer zakken.

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Silwan

2011-04-23T18:14:00.003+02:00

De dikke, zwarte rook die uit de vallei opstijgt, verspreidt een penetrante geur. Er staat een vuilniscontainter in brand. Hillel kijkt naar beneden. ‘Zo doen Palestijnen dat hier’, legt hij uit. ‘Omdat hun afval niet wordt opgehaald.’ Welkom in Silwan, Oost-Jeruzalem. Hillel – hippe bril, kippah op het hoofd - is een Israëlische activist die alternatieve tours leidt. Een handvol buitenlanders luistert naar zijn verhaal. We zijn in de zogeheten City of David, een Joodse enclave in Silwan die jaarlijks zo’n 400.000 bezoekers trekt – veelal toeristen. Voor een luttele 97 sjekel genieten ze van wat op het eerste gezicht een onschuldig archeologisch project lijkt.

Kolonistenbeweging Elad, bij wie het terrein in beheer is, kan tevreden zijn. Zo’n vierhonderd Joodse kolonisten zijn inmiddels naar Silwan gekomen. Dat wil zeggen: teruggekeerd, in hun ogen. Koning David zou er ooit het oude Jeruzalem gesticht hebben. De laatste maanden leidt hun aanwezigheid tot grote onrust. Per maand verdwijnen er gemiddeld 40 Palestijnen achter de tralies, onder wie veel kinderen. Hun kiezels zijn bedreigender dan Elads M16’s. De 43-jarige Jawad Siyam voert zijn eigen strijd, en richtte in 2009 een informatiecentrum op, om de wijkbewoners een stem te geven. Detentie, huisarrest en een Israëlische lastercampagne deren hem niet: ‘If they want to stop me, they’ll have to kill me.’

In het informatiecentrum ontmoet ik Ahmed, vader van twee kinderen. Hij loopt moeizaam, stuttend op één kruk. Ahmed vertelt: ‘Op 11 september 2009 zag ik hoe een twintigjarige kolonist mijn zoon aftuigde. Toen ik in wilde grijpen, schoot hij me – aangemoedigd door een vriend van hem - in mijn rechterknie. Mijn zoon zag dat ik hevig bloedde, en kwam huilend naast me zitten. Ik kon geen kant op natuurlijk. De settler aarzelde, en schoot toen nogmaals op mij, nu in mijn andere been. Door de operaties is mijn rechterbeen iets korter dan mijn linker, en kan ik niet meer werken. Volgens de kolonist handelde hij uit zelfverdediging. De politie geloofde hem, en binnen 24 uur was het dossier gesloten en kon hij naar huis.’

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Welcome to Inspection Point

2011-04-18T20:28:00.007+02:00

Vijftien mannen staan met hun rug naar de muur. Eén gaat voor in het gebed. Tegelijk gaan ze door de knieën, buigen voorover en leggen hun hoofd op de grond. Half vijf in de morgen, Bethlehem checkpoint. Het vrome ritueel wordt overstemd door lawaai van de wachtenden. Het is spitsuur. De stalen constructie die als wachtrij moet dienen, puilt uit. Letterlijk. Er wordt geduwd, geschreeuwd, voorgedrongen. Een enkeling is op het golfplaten dak geklommen, en probeert zich midden in de rij te laten zakken. Aan de zijkant wurmen de meest behendigen zich tussen de spijlen door. Ook in Palestijnse files wordt geritst.

Checkpoint is te zacht uitgedrukt, het is een terminal. Wie geen auto heeft, maar vanuit Bethlehem toch aan de Israëlische kant van de Muur wil komen, gaat aan het einde van de rij door een stalen draaideur, langs een loket, over een kleine binnenplaats, twee trappen af, opnieuw door een draaideur, langs een metaaldetector, wederom door een draaideur en andermaal langs een loket. Overdag kost het je vijftien minuten, ’s ochtends met gemak twee uur.

Ik meld me bij drie vrijwilligers van EAPPI, een eucomenische organisatie die de dagelijkse situatie bij de checkpoints monitort. Hun rapporten gaan naar NGO’s, lobbyisten en de VN. Jan Erik (Zweden), Hanna (Finland) en Anne (Noorwegen) staan er vandaag voor het laatst. Drie nieuwe vrijwilligers nemen het van hen over. De situatie is deze morgen beroerd, met name in de humanitaire rij. Hanna legt uit: ‘Om vier ’s ochtends gaat de checkpoint open. Er zijn twee rijen, één voor mannen en één voor vrouwen, dokters en buitenlanders. Dat is de zogeheten humanitaire rij. Hij is nu al ruim een uur gesloten, waarom weten we niet.’

Het loket wordt bemand door twee Israëlische soldaten. Achttien, negentien jaar. Hij heeft kort zwart haar en kauwt kauwgom. Een M16 losjes om de schouder. Zijn taak: de wachtenden uitkafferen, en tijd winnen met een walkie-talkie. In het hok keuvelt hij met zijn collega. Zij – zware make-up, verveelde blik – heeft voornamelijk aandacht voor haar gsm. De passerende werkers houden elk gehoorzaam hun werkvergunning tegen het raampje, maar kunnen meteen doorlopen. Ze kijkt niet eens.

Zes uur. Jan Erik heeft geturfd, zo’n 1500 mensen zijn erdoor. De meerderheid is man – bouwvakkers die om 7 uur moeten beginnen. Ze hebben een vergunning om in Israël te werken, of in een illegale nederzetting. Het salaris: tussen de 80 en 100 sjekel per dag, zo’n 18 euro. Ze hebben haast, het wachten gaat van hun werktijd af. De binnenplaats wordt rennend afgelegd, in een poging kostbare seconden te winnen. De 36-jarige Ali blijft bij het eerste loket achter. Hij is gekomen om zijn vergunning op te halen die gisteren is ingenomen. Waarom weet hij niet. ‘Misschien omdat ik naar hen lachte, dat hebben ze liever niet’, grijnst hij.

Ali komt uit Zatarra, een dorpje op tien kilometer van Bethlehem. Hij heeft drie kinderen en werkt in Beit Shemesh, een Israëlische stad tussen Jeruzalem en Ashdod. Bij het loket luistert het meisje onbewogen naar zijn verhaal. Ze weet van niets. Zegt ze. Ali: ‘Zij heeft gisteren mijn permit ingenomen, ik weet het zeker.’ Telefoontjes van Jan Erik en Hanna naar Machsom Watch, een groep Israëlische vrouwen die connecties heeft binnen het IDF (Israeli Defence Force), leveren niets op.

Hoewel de EAPPI niet de bevoegdheid heeft om in te grijpen, is haar aanwezigheid belangrijk. Hanna: ‘De Palestijnen hier zijn blij met ons. Op dinsdag- en zondagmorgen, als wij er niet zijn, misdragen de soldaten zich vaker.’ Checkpoint 300, zoals deze in de volksmond heet, is één van de ergste posten op de Westelijke Jordaanoever. ‘Alleen Qalandiya, tussen Jeruzalem en Ramallah, is erger’, aldus Jan Erik.

Kwart over zeven, de zon komt langzaam achter de Muur tevoorschijn. Het werk zit erop voor de EAPPI, de meesten zijn erdoor. Jan Erik heeft gevoel voor humor. Hij loopt naar Kauwgom toe en reikt hem de hand. ‘Goodbye, it was a pleasure to work with you.’ Kauwgom kijkt naar de uitgestoken hand, en dan naar de Zweed. Stilte. Hij houdt de armen over elkaar. Ondertussen praat Ali met de taxichauffeurs bij de Muur. ‘Het is nog steeds onduidelijk waar mijn vergunning nu is. Ik blijf nog tot tien uur hier, hopelijk weet Machsom Watch dan meer. Zo niet, dan ga ik naar het IDF-hoofdkantoor in Gush Etzion. Misschien ligt-ie daar.’

Vier weken later
Isabel (Zweden) en Richard (Engeland) van het nieuwe EAPPI-team kijken op de teller. Een kleine 700 mensen zijn erdoor, na twee uur. ‘Het gaat ontzettend langzaam vandaag’, zegt Richard. ‘De slechtste dag die ik tot nu toe heb meegemaakt.’ De werkers in de wachtrij zijn de wanhoop nabij. Tot drie keer toe probeert iemand in volle sprint door de exit-rij (bedoeld voor reizigers uit de tegengestelde richting) te ontsnappen. Twee maal lukt het. Isabel: ‘De eerste werd vanmorgen door een privé-beveiliger onderschept, en teruggejaagd naar het begin van de rij.’

Het is iets na zessen. De draaideur die, zo wordt gefluisterd, afkomstig zou zijn van een fabrikant uit de vee-industrie, kraakt in alle scharnieren. Vier mannen hebben zich onder luid geschreeuw in één opening weten te manoevreren. Ze duwen zich een weg naar buiten, en onmiddellijk gaat het lampje boven de deur weer op rood. De pubers achter het loket zijn de baas, zij draaien aan de knoppen. Verderop in de rij is iemand is tegen de spijlen in slaap gevallen, de mond half geopend. Een oud uitziende man heeft een stuk karton meegenomen en gebruikt het als gebedskleedje.

Waar veel mensen zijn, zijn inkomsten. Dat weet ook Amin uit Tekua, een dorp ten zuidwesten van Bethlehem. ‘Vlakbij Lieberman’, lacht hij, verwijzend naar de Israëlische minister die in een nabijgelegen nederzetting woont. Vijf ochtenden per week verkoopt Amin koffie en thee bij de checkpoint. ‘Om twee uur ’s nachts kom ik hier aan. De eerste, wat oudere mannen staan dan al in de rij. Ze zijn bang hun handen of voeten te breken in het gedrang, dus komen ze vroeg.’

Zeven uur, ik sluit me aan in de ‘humanitaire’ rij. De sfeer is er beduidend beter, de wachttijd korter. Voor me staat een man in driedelig pak. Hij is docent op een privé-school in Jeruzalem. Anderen moeten voor een behandeling in Israël zijn en hebben een speciale vergunning gekregen van het ziekenhuis. Vijftien minuten later sta ik op de kleine binnenplaats. Aan de muur hangt een groot geel bord. ‘Welcome to Inspection Point’, staat erop. ‘You are now entering a military area. To make your transit easy and to avoid unnecessary delay, first read these instructions and then obey them.’

Men neme een waterput

2011-04-16T00:37:00.002+02:00

Avihai was achttien jaar oud toen hij in november 2001 werd opgeroepen voor militaire dienst. Hij weet het nog precies. ‘We kregen eerst een training van acht maanden. Hoe om te gaan met diverse wapens, welke strategieën wanneer toe te passen, etcetera.’ Minstens zo belangrijk was de mentale voorbereiding. ‘Op de tweede dag hield onze commandant een soort peptalk. Hij deelde foto’s uit van dode Palestijnen, om ons warm te maken. Alsof hij wilde zeggen: nu is het jullie beurt om terroristen te doden, en de souvenirs mee naar huis te nemen. En het werkte, iedereen had er zin in.’ Nu, bijna tien jaar later, werkt Avihai voor Breaking the Silence, een Israëlische organisatie die getuigenissen van soldaten verzamelt. Hij neemt ons mee voor een tour.

In de volle zon kijken we uit over At-Tuwani, een klein dorpje ten zuiden van Hebron. Confrontaties met kolonisten zijn er aan de orde van de dag. Avihai: ‘Meestal komen ze uit Havat Ma’on, de nederzetting op de heuvel ernaast. Drie weken geleden werd hier een Palestijn neergestoken. Om niks. Hij kwam uit Tuba, dat een paar kilometer verderop ligt.’ Het IDF (Israeli Defence Force) doet niets. Wil niets. Maar kan ook niets. Avihai was als infanterist gestationeerd in dit gebied, en legt uit. ‘We hadden de opdracht om settlers te beschermen, waar en wanneer dan ook. Als ze gewelddadig werden, stonden we machteloos.’

Militair en kolonist, ze dienen vaak hetzelfde doel. Een nieuwe werkelijkheid creëren, elke dag opnieuw. Avihai vertelt: 'Ariel Sharon nam als premier een keer zijn staf mee naar het noorden van de Westelijke Jordaanoever. Toen ze op een heuveltop stonden, zei hij: "We moeten hier een waterpomp bouwen." Niemand begreep hem. "Luister", zo zei hij, "die waterpomp moet bewaakt worden door twee soldaten. En die hebben een container nodig om in te slapen. Na twee weken hebben ze elektriciteit nodig, water, hun gezinnen. En voor je het weet heb je een bloeiende gemeenschap."'

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Groene Amsterdammer - 14/4

2011-04-14T15:37:00.000+02:00

Lifta

2011-04-09T13:50:00.000+02:00

Ik pak een krant op van de lemen vloer, blaas het stof eraf. Gedateerd: juni 2005. Ietwat nerveus loop ik verder, ik weet niet zeker of ik alleen ben in het vervallen pand. De kamer ernaast blijkt bewoond. Op de grond ligt een matras, ernaast wat kleren en een plastic stoel. Een poster van een Rabbi kijkt me vriendelijk aan, maar stelt me niet op m’n gemak. De bewoner is voelbaar afwezig. Even later sta ik weer in het hoge gras. Lifta is adembenemend, groen in alle tinten. Ingeklemd tussen de grote doorgaande wegen van Jeruzalem naar Tel Aviv, is de vallei een verborgen paradijs. Joods-orthodoxe jongeren nemen vandaag een bad in de oude bron, hun gebedskleding hangt te drogen in de zon.

Terwijl ik verder loop sterft het geluid van de badgasten weg, en nemen de vogels het over. Lifta telt nog exact 55 huizen, een begraafplaats en een moskee. Ze vormen een verstild monument, ontstaan in april 1948. An-Nakba. Drieduizend Liftawi’s moesten hun huizen ontvluchten. Een maand later heette Palestina Israël, en Lifta Mei Naftoah. De panden staan sindsdien leeg, op een enkele Israëlische kraker na. Via een trap kom ik op één van de daken, en kijk uit over de vallei. Alle andere gezuiverde dorpen gingen na ’48 tegen de vlakte, Lifta slechts voor een deel. Terugkeren kan eenvoudig. Pijnlijk eenvoudig. Veel vluchtelingen wonen op vijftien minuten, in Oost-Jeruzalem.

Zittend op het dak kijk ik om me heen, en vraag me af waar ik ben. Ik kan het Yacoub Odeh vragen, of Wael Obeidi. Beiden komen oorspronkelijk uit Lifta, en zullen antwoorden: Palestina. En geef hen ongelijk. Waarom een land erkennen, als het gefundeerd is op de ontkenning van je bestaan? In de sportwereld krijgen atleten erkenning voor hun goede prestaties. Israël grossiert vooral in rode kaarten en gebruikt doping. In de nieuwe plannen van de gemeente Jeruzalem verdwijnt ook Lifta van de kaart. Alleen zo kan de leugen van Israëls onbevlekte geboorte in stand worden gehouden. De zon gaat onder, ik moet gaan. Maar dat ik terugkeer staat vast. Is het niet om Lifta’s schitterende natuur, dan toch vanwege de nimmer ingeloste belofte die elk van de huizen belichaamt.

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Verwarring

2011-03-31T20:17:00.001+02:00

‘Ssshh.’ Het publiek in het Freedom Theatre is maar moeilijk stil te krijgen. Alice in Wonderland, een zaterdagmiddag in Jenin. Jongeren uit het vluchtelingenkamp vormen de cast. Beroemdheden zijn het. De formatie tourde al door Duitsland, Oostenrijk en Frankrijk. Taboes sneuvelen elke voorstelling. Als Alice hard in het gezicht wordt geslagen door haar vader, klinken er vanaf de eerste rij afkeurende geluiden op. Een jongen danst in legging op het canonieke I want to break free. En dat in het conservatieve Jenin. Waar het aantal vrouwen zonder hidjab op de vingers van een hand te tellen is. Waar de lokale bioscoop tot recent bekend stond als een bordeel. Mannen en vrouwen zitten er nu gescheiden. Wellicht helpt dat.

‘Arna kwam tijdens de Eerste Intifada, toen de spanning het hoogst was.’ Aan het woord is Mustafa, media-coördinator van het Freedom Theatre. Arna is Arna Mer-Khamis, een Joodse vrouw uit een zionistisch milieu. Ze vocht mee in 1948, toen Israëlische milities 800.000 Palestijnen verjoegen. Eind jaren ’80 veranderde alles. Ze trouwde een Palestijn, ging bij de communistische partij en dook op in Jenin. Mustafa: ‘Haar aanwezigheid schokte Jenin. Voor ons bestond er geen verschil tussen Jood en zionist, tussen Israeli en bezetter.’ Arna ging aan de slag met kinderen uit het vluchtelingenkamp, en richtte het theater op. ‘Ik kan me de eerste voorstelling goed herinneren. Plots ging het licht uit. Iedereen raakte in paniek, begon te schreeuwen. Israël sloot tijdens offensieven altijd de stroom af. Toen ging het doek op, en begon de muziek. We waren in een andere wereld.’

Half Jenin kampt volgens Mustafa met post-traumatische stress. Israël maakte er veel slachtoffers. Ahmed Khatib, 12 jaar oud, werd in november 2005 op straat neergeschoten. Ze hadden zijn speelgoedgeweer aangezien voor een echte. Hij overleefde het niet. Ahmeds vader, Ismail, besloot de organen ter beschikking te stellen, en redde vier levens. Twee ervan Joods. Het nieuws ging de wereld over, en in 2008 verscheen de documentaire Heart of Jenin. Ismail: ‘In Israël zorgde mijn daad voor grote verwarring’. Een Palestijn met een menselijk gezicht, dat was nieuw. Zolang de Ander doet wat hij verwacht wordt te doen, blijft hij anoniem. Heart of Jenin werd ook vertoond in enkele Israëlische bioscopen. Op Sabbat, om de schade te beperken.

Deze column verschijnt ook op de websites van Stadsblad Utrecht en Utrecht4Palestine.

Arabizi

2011-03-25T01:27:00.003+01:00

'Congratulations', verschijnt er op mijn scherm. 'Page visitors: more than 1.000.000 persons'. Twee uur later zijn er ruim 700 reacties. Facebook is populair in Palestina. Van levensbelang. Het is een podium voor creatief verzet, een schuilplaats voor dissidenten. Third Palestinian Intifada is de laatste weken het digitale epicentrum. Het embleem: een gebalde vuist in de kleuren van de natie. Een datum voor de revolutie is er ook al. 15 mei, Nakba-dag. De reacties stromen binnen, tienduizenden per dag. Iemand schrijft: 'I love you, O my country Palestine'. Een ander laat weten dat hij bereid is te sterven voor Al Aqsa, het islamitische heiligdom in Jeruzalem.

Het Arabisch voert de boventoon, gevolgd door Engels en Hebreeuws. En dan is er nog het Arabizi, een mengvorm van Arabi en Inglezi. Ontstaan in de chatboxen, in het geval het Arabische schrift niet beschikbaar was. Het concept is eenvoudig, vrijwel fonetisch. De klanken die niet overeenkomen met een letter uit het Romeinse alfabet krijgen een letter. De ‘h’ met veel adem wordt een 7. Handig, voor wie zijn zinnen graag lardeert met wat Engels. De Palestijnse jeugd heeft Arabizi omarmd, een tegenbeweging is er ook. De Facebook-pagina No for Arabizi wordt door 711 mensen leuk gevonden.

De Israëlische minister van Media, Yuli Edelstein, heeft Third Palestinian Intifada inmiddels ook ontdekt. In een brief aan Facebook-oprichter Mark Zuckerberg vraagt hij deze week om de sluiting van de pagina, omdat deze zou ‘oproepen tot het doden van Israeli’s en Joden’. Censureren, en wel onmiddellijk. Tragisch. Israël is gewend politieke kopstukken te liquideren – met een internetpagina weet Tel Aviv zich geen raad. De reactie van de beheerders: ‘Als deze pagina gesloten wordt, zullen alle moslims en christenen Facebook voor altijd boycotten.’ Zuckerberg is aan zet.

Deze column verschijnt ook op de website van Stadsblad Utrecht.

Revolutie

2011-03-19T18:33:00.005+01:00

Bethlehem, elf uur ’s avonds. Op Manger Square liggen matjes en slaapzakken. Een klein groepje warmt de handen aan een vuurkorf. Twintig, misschien vijfentwintig Palestijnse studenten. Mannen, ongeschoren. Het archetype revolutionair. Een lokaal persbureau maakt melding van 1500 demonstranten, eerder op de dag. In Gaza een veelvoud daarvan. Geen partijvlaggen dit keer, alleen de kleuren van de natie. Het volk eist het einde van de verdeeldheid tussen Hamas en Fatah. Vrouwen, kinderen en kostwinners zijn inmiddels naar huis. De shabaab bleven achter. Eén van hen heeft de Palestijnse vierkleur op zijn wang getekend. In spiegelbeeld, maar dat deert niet.

Rond het vuur draagt Bashar voor uit eigen werk. Zijn Arabisch vloeit in rappe volzinnen en oogst applaus. Geen volksopstand zonder poëzie. Ik versta het niet, ontwaar alleen de woorden ‘Amrika’ en ‘Mubarak’. Bashars gedichten verschenen enige tijd in Al Ayyam, de tweede krant van Palestina. Tot de redactie regels weg begon te laten. Politiek te gevoelig. Naast me zit Ahmad, de ideoloog. Twee dagen geleden is zijn hongerstaking begonnen. De vermoeidheid slaat toe. En erger, hij is zijn boek vergeten. Ghassan Kanafani, de Palestijnse Sartre. Engagement, marxisme, dat werk. Nog voor middernacht vertrekt een drietal revolutionairen. Ze moeten morgenvroeg werken.

Iets verderop, aan de rand van het plein, wordt waterpijp gerookt. Bannelingen. Waterpijp is haram, en vertroebelt de revolutionaire geest. In de groep laaien de vlammen hoog op als de te voeren tactiek aan bod komt. Eén van de rebellen is langdurig aan het woord. De dichter vertrouwt hem niet. 'Een spion van de regering, kan niet anders. Hij weet alles, terwijl ik hem hier niet eerder gezien heb.' De rest weerspreekt dat luidkeels, zodat ik me even afvraag wiens verdeeldheid ze nu precies bestrijden. Veertien dagen hebben de partijen in Gaza en Ramallah gekregen. Op 30 maart moet er eenheid zijn. En zo niet? Bashar denkt even na. Hij lacht. ‘Dan gaat de fik in de Geboortekerk’.

Deze column verschijnt ook op de website van Stadsblad Utrecht.

Wilde dieren

2011-03-11T11:44:00.005+01:00

Wie een willekeurige Palestijnse stad binnenrijdt, ziet een prominent rood bord in de berm staan. ‘Palestinian Autority territory’, staat er in grote blokletters op. ‘No entry for Israelis’. Met daarboven de vertaling in Arabisch en Hebreeuws. Het is een verbod dat Israël haar eigen burgers oplegt. Mensen die zich toch in het gebied begeven, riskeren een nacht in de cel. Een Palestijn zei me dat het bord hem deed denken aan de ingang van een dierentuin. Pas op, hier zijn wilde dieren. Met uitsterven bedreigd. Bijvoederen mag, preventief afschieten is beter.

Sahar is twintig en woont in Jeruzalem. In 2008 werd ze opgeroepen voor het Israëlische leger. Ze weigerde. En met haar negen anderen. Shministim worden ze genoemd, twaalfdeklassers (laatste klas middelbare school). Ze weigeren dienst op politieke gronden, en nemen de gevangenisstraf voor lief. Omdat ze de bezetting met eigen ogen gezien hebben. Andere – populairdere – manieren om de verplichte dienstijd te ontlopen zijn er ook. Je mentaal ongeschikt laten verklaren, trouwen. Sahar (twee maanden in de gevangenis) vertelde me dat ze sinds haar dertiende in de Palestijnse gebieden komt voor demonstraties. Haar vader en zij doen een wedstrijdje. Wie het vaakst gearresteerd wordt. Hij staat voor.

Vraag een Europeaan wat hij van de missie in Afghanistan vindt, en hij geeft één van de volgende antwoorden. Geen idee, ik houd me niet bezig met politiek. Ik vertrouw op het leger – die weten dat beter dan ik. Of: we moeten daar weg, maar nu nog niet. Klinkt plausibel. Het voorbeeld komt van een Israëlische activist. Vervang Afghanistan door Palestina, zo zei hij, en je hebt een doorsnee van de Israëlische publieke opinie. Een kentering zit er voorlopig niet in. Dierentuinen vind je ook in Tel Aviv en Haifa. Hoef je bovendien de wet niet voor te overtreden.

Deze column verschijnt ook op de website van Stadsblad Utrecht.

Terugkeer

2011-03-05T16:23:00.003+01:00

Midden op een rotonde in Ma'ale Adumim, een illegale nederzetting ten oosten van Jeruzalem, staat een knoestige olijfboom. Gestolen van een Palestijnse boer. Geschatte leeftijd: 450, misschien 500 jaar. Hoe dan ook ouder dan Ma'ale Adumim zelf, dat gesticht werd in 1976. Het bedrog is opzichtig, lachwekkend bijna. De boom heeft historie, de nederzetting niet. Een kind ziet het verschil. Maar ook in vreemde grond raakt een boom geworteld. De tijd doet haar werk en er lijkt geen weg meer terug. Het is de Palestijnse tragedie in een notedop.

Via de satelliet heb ik televisiezender Awdeh, ‘terugkeer’, ontdekt. Doelgroep is de Palestijnse bevolking in diaspora, in totaal zo’n zeven miljoen vluchtelingen. 24 uur per dag patriottistische muziek, folklore en dabka, de lokale dans. Heroïsche stills uit de Tweede Intifada (jongen gooit steen naar tank) gaan over in schilderachtige beelden van de jaarlijkse olijfoogst. Awdeh is modern – kijkers kunnen hun zorgen van zich af sms’en. De meeste berichten zijn gericht aan president Abbas. Iemand schrijft (zo heb ik me laten vertellen) dat zijn huis verwoest is, en vraagt om hulp. Een ander wil loonsverhoging.

Veel muziek komt van de populaire formatie Alasheqeen, letterlijk ‘de liefhebbenden’. Met de kuffiya (bekende zwart-witte sjaal) om de nek brengen ze een ode aan Yasser Arafats PLO en ’s lands martelaren. Revolutie, nu, tegen ‘de zionisten’. De werkelijkheid is anders. Op basis van VN-resolutie 194 hebben alle Palestijnse vluchtelingen het recht om terug te keren. Kan niet, zegt Israël. Te veel mensen. En dus gebeurt het niet. Het is ook niet eenvoudig. Elk jaar wortelen de vluchtelingen zich dieper in hun nieuwe onderkomen. Tijdelijk wordt vast, de eerste generatie ligt op het sterfbed. Onder in beeld verschijnt een melig sms’je. ‘Bewaar mijn broodje tot vanavond’.

Deze column verschijnt ook op de website van Stadsblad Utrecht.

Grenzeloos

2011-02-24T21:59:00.002+01:00

De rubberen vloer onder de glijbaan veert mee als ik erover loop. Vrijdagmiddag, de eerste lentedag. Har Homa is schoon, te schoon. Alsof er collectieve smetvrees heerst. Om me heen speeltuinen, geometrische gazonnen en bankjes langs de kant. ‘Caution!’ waarschuwt een bord, zonder dat duidelijk is waarvoor. Veiligheid heeft voor Israëli’s een andere betekenis. Even verderop kijken ouders tevreden toe hoe hun kroost (de keppeltjes vroom op het hoofd) een potje twee-tegen-twee speelt. In deze illegale nederzetting, gebouwd op Palestijnse grond, wordt het Normale Leven uitbundig gevierd.

Har Homa valt op door de esthetisch weinig verheffende architectuur. Denk Almere Muziekwijk, maar dan op een heuvel. Op nauwelijks 200 afstand meandert het afscheidingshek door het landschap. Har Homa ligt aan deze kant van het hek, en hoort dus gevoelsmatig bij Israël. Dat is het prettige aan muren en omheiningen – ze vervullen de menselijke behoefte om in te delen, af te bakenen. Ik neem de proef op de som, en stel wat vragen aan een man op straat. Of we in Jeruzalem (lees: Israël) zijn. Hij vindt van wel. En of dat dan - ik wijs naar het hek – de grens is. ‘Border?’ Dat woord kent hij niet. Was te voorzien. De man is inwoner van het enige land ter wereld zonder internationaal erkende grenzen.

Nederzettingen ontstaan niet, ze worden gebouwd met een reden. Deze heuvel heette tot 1997 Jabal Abu Ghneim en was deels eigendom van Palestijnse boeren. Confiscatie volgde, en, met de bouw van de muur in 2002, definitieve annexatie bij Jeruzalem. Voor 2012 staan er duizend nieuwe huizen gepland. Werken in de bouw betaalt goed, Palestijnen doen het graag. Vandaag is het terrein verlaten, vrijdag is een rustdag. Gelukkig heeft Israël alle tijd van de wereld.

Deze column verschijnt ook op de website van het Utrecht Stadsblad

De bus naar Ramallah

2011-02-15T11:42:00.004+01:00

Het busstation van Bethlehem is als een slechtbezochte markt – er zijn minder reizigers dan buschauffeurs. Staande voor hun gele bestelbusjes prijzen de chauffeurs hun waar aan. ‘Abu Dis, Abu Dis!’, ‘Hebron!’. Omdat mijn eindbestemming nog met de minuut kan veranderen, wordt er een spel ingezet van verkoper en klant. Ik stap op een verkoper af, en vraag naar de bus naar Ramallah. Ik heb mijn keuze gemaakt, het spel is afgelopen. Hij wijst naar de bolide van zijn collega en maant me alvast in te stappen. Het busje biedt plaats aan zeven passagiers en vertrekt pas als het vol zit. Ik ben de tweede. Geduld dus.

Even later boemelen we door Beit Sahour, een stadje vlak buiten Bethlehem. In het Nieuwe Testament wordt het genoemd als de plek waar de herders bij nachte lagen, en vandaag de dag is drie kwart van de Palestijnen in Beit Sahour christelijk. Vroeger duurde een rit van Bethlehem naar Ramallah nog geen half uur, nu doe je er met gemak anderhalf uur over. De reden: op de lijn Bethlehem-Jeruzalem-Ramallah zijn zoveel nederzettingen gebouwd dat er voor Palestijnen geen doorgang meer mogelijk is. We reizen daarom via Wadi Nar (letterlijk: vallei van het vuur), over een met steun van de VS geasfalteerde weg. Natuurlijk zijn het – o ironie - diezelfde Amerikanen, die de bouw van nederzettingen altijd oogluikend hebben toegestaan.

Betalen doe je in Palestijnse bussen onderweg. Wanneer weet niemand. Beter gezegd: dat weet je pas, als het gebeurt. Als een van de passagiers betaalt, is dat voor de rest het sein om ook de beurs te trekken. Ik zit op de achterste bank, de chauffeur twee rijen voor mij. Volgens gebruik tik ik de man voor mij op zijn schouder, en geef hem 15 sjekel (ongeveer 3 euro). Hij geeft het geld dan door aan de chauffeur, die op zijn beurt in één vloeiende beweging telt, opbergt, het wisselgeld pakt en dit weer teruggeeft. Een Palestijnse chauffeur stuurt met zijn ogen, zodat hij zijn handen vrij heeft om te bellen, geld te innen en te toeteren naar collega’s. Drie sjekels volgen de omgekeerde route weer terug. Er schuilt poëzie in het hele ritueel. Munten gaan anoniem van hand tot hand, en vieren in stilte het feest van improvisatie en wederzijds vertrouwen. Ramallah is nog niet in zicht. Gelukkig maar.

Deze column verschijnt ook in het Utrechts Stadsblad

Olijfbomenplant 2011 - Dag 9

2011-02-14T15:52:00.003+01:00

Op 5 februari is het programma voor het aanplanten van olijfbomen begonnen. Voor de betreffende NGO, Joint-Advocacy Initiative (JAI), schrijf ik de dagelijkse verslagen. Hieronder mijn verslag van afgelopen zondag, de laatste dag.

Planting for the last time

As so many other Palestinian farmers, Ibrahim Issa Ibraigheth from the village of Beit Ummar has a story to tell. In 1952, when the West Bank was still under Jordanian control, Ibrahims father bought a piece of land in the Al Khadr district. It was added to the rest of the family's land, most of which had been theirs for generations. After his father passed away in 2002, a group of Israeli soldiers and settlers came to Ibrahim and showed him a paper saying that his father had sold them all of his land. The paper had the autograph of Ibrahims father on it. For Ibrahim, father of four children, it was the beginning of a long and fierce struggle, not only for his land, but for his dignity as well. And the struggle goes on.

First of all, Ibrahim asked a handwriting expert to look at his fathers autograph. The diagnosis was clear: it had been forged. With that piece of evidence, he went to court in both Jordan and Palestine. Although it cost him a lot of money and time, he won both cases and was thereby able to keep his land. He also found out which Israeli company had been responsible for the fraud, and managed to get the people involved arrested.

Still, Ibrahims land is in danger of confiscation. Standing on his soil, you can see the settlement of Efrat, several outposts (all part of the Gush Etzion block, depicted as 'an integral part of Israel' by Netanyahu) and an Israeli bypass-road slowly isolating it. But Palestinians do not give up. Ibrahim: 'I've been arrested 17 times, even tortured on four occasions. If they want to take my land by force, I will resist. We are a resilient people, and we will not let them steal our land.' Today, our group took part in Ibrahims struggle. By planting olive trees on his land, we protected it from being confiscated by the Israeli military. Moreover, we showed him and his family that they are not alone.

For our group, it was the last day of the 2011 planting program. At home, we will have to keep advocating the Palestinian cause. Most of the group members have already done so for quite some time. John (from York, UK) for instance, attracted quite some attention in the local media, when he went on a hunger strike during the war on Gaza from december 2008 untill january 2009. For John, the timing of operation 'Cast Lead' was key. 'The fact that it was Christmas, and that nobody seemed to care about the Gazans, made the contrast disturbingly large. I was horrified, and decided to fast one hour for every child that had been killed. As there were more than 220 children killed, I did not eat for ten days in a row. By that time, there were enough people to take over the hunger strike day by day.'

When a few settlers showed up at the field today, John had a short discussion with one of them. 'She told me that she lived in one of the settlements on the hilltop, which according to her had been there since the time of Abraham. I responded by saying that I did not remember seeing them when I was visited the region in the sixties, and by pointing out that Israel did not exist untill 1948. Not suprisingly, she disagreed. To her, Israel was an eternal country, that was now threatened by the Palestinians, who are "creating facts on the ground by planting trees and building hospitals"'.

After the planting was done, we had lunch with Ibrahim and his family. Not with the traditional rice and chicken this time, but with a delicious soup. The rest of the afternoon was free, and it wasn't untill the evening that we gathered again in the YMCA for a final goodbye. There were drinks, there was live music, and there was lots of praise for the whole JAI team.

Abbas kan rustig slapen

2011-02-10T21:41:00.002+01:00

Aankomst

2011-02-01T14:13:00.000+01:00

Twee dagen ben ik nu in Israël. Veel toeristen zijn er niet, op de Amerikanen na dan. Tel Aviv oogt, klinkt en voelt als Miami aan de Middellandse Zee. In mijn hostel voerden jonge Amerikanen de boventoon, het nabijgelegen park is tot stand gekomen dankzij donaties van een Amerikaans echtpaar. Het Israëlische chauvinisme en machtsvertoon (op elke straathoek de wapperende Davidster, overal militairen) lijkt hen gerust te stellen. 'America don't worry, Israel is behind you', las ik op een t-shirt.

Net als de VS en Nederland, is Israël in hoog tempo aan het verrechtsen. Bij het ontbijt vroeg ik een Israëlische pensionado naar de huidige (rechtse) regering.

Hij: Netanyahu is good, I'm satisfied with him.
Ik: Isn't Lieberman taking all the decisions?
Hij: Lieberman? No way. Listen, if you want to talk politics, you have to stay here for a year or longer. Then we'll talk.
Ik: I've been here twice now.
Hij: Ok. You have to understand that I vote for the right-wing parties. You are probably full of ideas of peace, and you want to help those people. That's great, but I am telling you: there is no one to make peace with.
Ik: Didn't you hear about the offer Abbas did in 2008? He offered all of East-Jerusalem, an Livni rejected it.
Hij: [kijkt me niet begrijpend aan] I don't think the Western Wall (klaagmuur) was in the deal. Listen, one day you are going to wake up in Holland, and see all these muslims around you. They'll be beating up their children, and you can't change a thing, because it's their mentality. And they make children like mosquito's, so in 40 years, the whole of Europe will be muslim. When that time comes, I will be 100 years old, and you'll be somewhere around 60. And you'll think about that guy in Tel Aviv that warned you..

Het aftellen is begonnen

2011-01-23T23:59:00.002+01:00

Nog iets meer dan een week, dan zit ik in het vliegtuig naar Tel Aviv. Een paar dagen Israël, en dan naar Beit Sahour, vlakbij Bethlehem. Daar ga ik gedurende drie à vier maanden vrijwilligerswerk doen voor de lokale NGO Joint Advocacy Initiative (JAI). Haar doel: een rechtvaardige vrede in de Palestijnse gebieden, vanuit humanitaire en christelijke waarden. In de praktijk zal ik vooral werken voor de Olijfbomencampagne, een internationale actie die in Nederland gesteund wordt door Cordaid, ICCO en IKV Pax Christi.

Mijn vertrek naar Palestina is voor mij een logische stap. Dat begon in juli vorig jaar, toen ik door spookstad Hebron liep. Straten die verboden zijn voor Palestijnen, vernederingen die dagelijks plaatsvinden bij checkpoints, het woord Apartheid valt steeds vaker. Om nog maar te zwijgen van de situatie in Gaza. Bij het zien van zoveel onrecht wil ik niet stilzitten.

Nederland slaapt ondertussen rustig verder. Toen het nieuwe kabinet in het regeerakkoord noteerde dat het 'de banden wil aanhalen met Israël', bleef maatschappelijk protest uit. Toen een voormalig premier een boek weidde aan de Israëlische schendingen van het internationaal recht, keek zijn eigen partij de andere kant op. Het Midden-Oostenconflict is geen taboe, de bezetting is dat wel. En taboes zijn er om doorbroken te worden.

Olijfolie en zatar, om de hoek bij Kenia

2011-01-18T16:07:00.000+01:00

Voor het eerst in haar bestaan was de Olijfbomencampagne aanwezig op de jaarlijkse Vakantiebeurs in de Utrechtse Jaarbeurshallen. Met een eigen stand, een filmpje en met Palestijnse delicatessen. Met enthousiaste vrijwilligers en met een flinke opbrengst. De Olijfbomencampagne was op de Vakantiebeurs, en dat is niet onopgemerkt gebleven.

UTRECHT - Het is elf uur ’s ochtends, bij de Griekse afdeling geurt het al naar gyros. Op een geïmproviseerd terrasje nippen een paar ouden van dagen aan een cappuccino. Om hen heen doet iedereen zo Grieks mogelijk. Er is live-muziek, er lopen zenuwachtige managers rond en er wordt Engels gesproken met een vreemd accent. Lopend over de beurs val je van de ene verbazing in de andere. Kreten als ‘Antalya, Amsterdam in the Mediterranean’ en ‘Tunesië, land van wellness’ wisselen elkaar af. Je ziet modieuze nieuwigheden (‘Duurzaam toerisme’) en landen waar je nog nooit van gehoord hebt (Koninkrijk van Navarra?). Grote landen pakken groot uit. Italië heeft pal tussen de Toscane-balie en de Campania-folders een grote ijscowagen geparkeerd, compleet met zuurstokroze motorkap en lieflijk ijsmeisje. Er is niemand te bekennen.

De Olijfbomencampagne heeft een mooie plek gekregen in de hal ‘Verre bestemmingen’ – net voorbij de ‘Kenia Xperience’, om de hoek bij de Indische Sambalshop. Wie op zijn kaart vertrouwt raakt er onmiddellijk de weg kwijt. Kristel en haar dappere vrijwilligers hebben flink uitgepakt. Er zijn olijven, mooie reisgidsen, broodjes met zatar en de onvermijdelijke ‘I love Palestine’ shirts. Op een promofilmpje verschijnt het gezicht van Baha. ‘For the future, we hope that each and every individual around the World will have an olive tree planted in Palestine.’

Kristel wordt deze keer bijgestaan door Anjo en Anja, twee buurvrouwen uit Zierikzee die in oktober 2010 meegeholpen hebben bij de pluk van olijven. Anja: ‘We hebben gisteren nog een presentatie gehouden voor wat mensen uit onze buurt, gewoon om te vertellen wat er in de bezette gebieden gebeurt. Ons verhaal sloeg erg goed aan.’ Op de beurs spreken de dames zoveel mogelijk bezoekers aan. Anjo legt aan een jong koppel uit wat het Israëlische beleid betekent voor lokale boeren, maar de twee blijven op hun hoede. ‘Het geweld komt van beide kanten’. Ze zijn al weer doorgelopen. Een Egyptenaar lacht en vertelt dat hij al twintig jaar in Dubai woont. Hij wil best naar Israël en Palestina, maar heeft geen zin in het gedoe met een Visum.

Natuurlijk is ook Israël zelf goed vertegenwoordigd met een aparte ‘GoIsraël’ hoek. Niet bij ‘Verre bestemmingen’, maar in de Mediterrane hal, tussen Spanje en Turkije. Het verschil moet er zijn. De reisbureaus maken van de gelegenheid gebruik om reclame te maken voor illegale Israëlische producten, getuige de banner van Ahava. Op de balie van één van de reisbureaus ligt een vreemde kaart. Geen West Bank te zien, geen muur, niets. Alleen Gaza heeft een ander kleurtje gekregen.

Gevraagd naar het programma van de reizen, vertelt een medewerker: ‘Je komt in alle grote Israëlische steden, Tel Aviv, Haifa en Jeruzalem’. Niet op Palestijns gebied? ‘Ja hoor, absoluut’. De dame in kwestie maakt een omtrekkende beweging op de kaart. ‘Dit is ongeveer Palestijns gebied. Hier (ze wijst naar de Jordaanvallei) rij je dan omhoog, langs de Dode Zee. Die weg is trouwens helemaal afgezet. Wat ik daarmee bedoel? Dat er geen op- en afritten zijn.’ Maar er is meer. ‘Je komt ook in Jeruzalem, en voor wie dat wil, is er de gelegenheid om naar Bethlehem te gaan. Zijn ze daar hartstikke blij mee hoor, al die toeristen.’ De rest van de Westelijke Jordaanoever is volgens haar niet veilig. ‘Het Israëlisch Bureau voor Toerisme vindt dat niet verantwoord. Het is daar anarchie, oorlog, er zijn aanslagen.’ Hoewel deelnemers aan de reis dus ook op Palestijns gebied komen, is dat niet in de titel verwerkt. ‘Dat kan ik niet ontkennen’, zegt ze ietwat geïrriteerd, ‘maar we zijn geen politieke organisatie’.

Barry in Brussel

2010-12-11T22:45:00.013+01:00

Niemand kijkt voor zijn plezier naar debatten in het Europees Parlement. Vaak zijn de thema’s te complex om te bevatten (begrotingsvoorstellen, juridische haarkloverijen), vaker nog zijn ze krankzinnig gedetailleerd (de toegestane lengte van aanhangwagens, voorschriften voor het correct afsnijden van haaienvinnen). Gelukkig is er Barry Madlener. Hij en zijn PVV-fractie zijn een regelrechte Brusselse attractie.

De PVV weet hoe ze de moderne burger moet bereiken. Op Youtube hebben de Europarlementariërs een eigen kanaal, waar alle speeches en statements van de fractieleden op terug te vinden zijn. Gemiddeld duren de filmpjes een minuut of twee, waarin afwisselend Barry Madlener, Laurence Stassen, Daniël ‘De Pitbull’ van der Stoep en Lucas Hartong het woord nemen. Stuk voor stuk de moeite van het bekijken waard, al is het maar om de potsierlijke Nederlandse vlaggetjes in het PVV-vak. Voor elk fractielid één.

Madlener (41) is bij de meeste Nederlanders wel bekend. Hij behoort samen met Fleur Agema tot de inner circle van Geert Wilders. Kamervoorzitter Gerdi Verbeet roemde hem bij zijn afscheid in 2009 als een ‘aimabel en kleurrijk Kamerlid met een hoge aaibaarheidsfactor’. Je weet dat je het echt gemaakt hebt in de politiek, wanneer je voornaam volstaat. Barry dus. Hij werkt al sinds 2006 voor Geert, maar was ooit de chauffeur van die andere Voornaam, Pim. Minder bekend zijn de andere fractieleden. Ten onrechte. Laurence Stassen (39), straks lijsttrekker voor de Provinciale Verkiezingen in Limburg, is al sinds juli 2009 verantwoordelijk voor de portefeuille ‘Interne markt en consumentenbescherming’. Daarvoor werkte ze bij Steenfabriek Nuth B.V. en TV-Limburg, waar ze jarenlang presentatrice was.

Daniël van der Stoep (30) komt uit Pijnacker, en heeft daar een onvervalst Haags accent aan overgehouden. Binnen de fractie gaat hij over burgervrijheden en justitie, maar in Brussel verwierf hij vooral bekendheid met zijn aanval op de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso. Barroso bleek in 2009 730.000 euro te hebben gedeclareerd. Volgens Van der Stoep een hele prestatie, want, zo zei hij in het parlement, ‘krijg het maar eens voor elkaar om elke dag 2.000 euro te declareren. Petje af voor meneer Barroso.’ Barroso’s verweer dat regeringsleiders veel hogere bedragen declareren werd onberispelijk van tafel geveegd. Bonnetjes wilde Van der Stoep zien. ‘Of bent u bang voor de reacties van de burger?’ Hoe de simultaanvertalers achterin de zaal het woord ‘doofpotcultuur’ vertaald hebben zal helaas altijd een raadsel blijven.

Lucas Hartong is de senior in het gezelschap. De 47-jarige theoloog, in een ver verleden lid van de LPF, gaat over de Europese begroting. Hartong is pas sinds juni lid van de fractie, maar heeft zich al snel het PVV-vocabulaire eigen gemaakt. Zo zei hij in reactie op de bekendmaking van het Europees budget voor 2011: ‘De Eurokliek dacht wel even nog meer geld voor de eigen hobby's binnen te halen, losgezongen als zij is van de werkelijkheid. Men heeft geen idee meer wat er leeft onder de eigen burgers.’

Gelukkig is het Volksempfinden bij de PVV wel in goede handen. Twee motieven keren daarbij steeds terug – de voortwoekerende islamisering en de opkomst van ‘Superstaat Europa’. Bij voorkeur een combinatie van de twee, gekruid met wat karakteristieke Oudhollandse hyperbolen. Barry zelf schudt ze moeiteloos uit de mouw. Op 16 december 2009 bijvoorbeeld, toen er een evaluatie op het programma stond van het Zweedse voorzitterschap. Terwijl Stassen op de stoel naast hem haar discrete ochtendgeeuw geeuwde, wendde Madlener zich tot de voorzitter. ‘Jag är glad att det svenska slappa och fega ordförandeskapet är slut’, stamelde hij van zijn blaadje. Zo, die zat. Paar klinkers overgeslagen, dus toch maar de vertaling erachteraan: ‘Dit slappe Zweedse voorzitterschap is gelukkig afgelopen.’

Madlener: ‘Turkije wordt niet hard aangepakt en blijft Cyprus illegaal bezet houden. Israël wordt door Zweden in de steek gelaten.’ Tsja, dan heb je het bij de PVV verbruid. ‘Het Zweedse voorstel om Jeruzalem te splitsen, toont de naïeve houding van Zweden ten opzichte van de verwerpelijke barbaarse ideologie die de islam werkelijk is. Zweden had zich beter sterk kunnen maken om Europese referenda te houden in alle landen zoals in Zwitserland over het minaretten-verbod. Dat is wat de Europese burgers willen.’ Terwijl ik het filmpje bekijk, zie ik in gedachten de griffier driftig meeschrijven: ‘Je… ru… zalem… barbaars/verwerpe…lijk, verbod mina… retten.’ Goed dat de Europese burgers eindelijk gehoord worden. Kan meteen op de agenda voor de volgende vergadering.

Utrecht bijeen voor Palestina

2010-12-04T17:09:00.003+01:00

Rutte en Verhagen draaien in het regeerakkoord niet om de zaken heen. ‘Nederland wil verder investeren in de band met de staat Israël’. Utrecht4Palestine (U4P) en de lokale SP kwamen in het geweer en brachten kritisch denkend Utrecht bijeen. Verhalen werden uitgewisseld, standpunten bestreden. SP-kamerlid Harry van Bommel deed de rest.

30 november 2010

UTRECHT – Terwijl de eerste novembersneeuw zachtjes neerdaalde op het Utrechtse Ledig Erf, stroomde het Louis Hartlooper langzaam vol. Het was avond, maar binnen scheen de zon van het Midden-Oosten. Jong en oud, student en bezorgde burger, bijna 100 mensen verzamelden zich in de knusse foyer van het oude filmhuis. Speciale gast was Harry van Bommel, sinds 1998 lid van de Tweede Kamer namens de SP. In zijn inleiding gaf hij aan nauwelijks verbaasd te zijn over de gewraakte passage in het regeerakkoord. ‘Nederland is al jarenlang één van Israëls meest loyale partners. Maar het is wel voor het eerst dat het uitgesproken wordt. Dat is tekenend voor dit kabinet.’

Maar ook in de politiek klinken er tegendraadse geluiden op, volgens Van Bommel (48) steeds luider. Zo schreef oud-minister Wim van Eekelen (VVD) onlangs een artikel in Internationale Spectator, waarin hij naar aanleiding van een bezoek aan de regio forse kritiek uitte op het Israëlische nederzettingenpolitiek. ‘Het feit dat een prominent VVD’er zich op die manier uitspreekt laat zien dat er een verandering op gang komt. Ook bij het CDA is er, in de persoon van Dries van Agt en Hans van den Broek, veel kritiek op het huidige beleid.’ Over de uiteindelijke oplossing, zo gaf de SP’er te kennen, bestaat verregaande consensus. Een tweestatenoplossing op basis van de grenzen van 1967, met Jeruzalem als gedeelde hoofdstad. ‘En de blokkade van Gaza moet worden opgeheven. 80% van de bevolking is er op dit moment afhankelijk van internationale voedselhulp. Dat kan zo niet langer.’

Toch gelooft Van Bommel niet in een volledige boycot van Israël. ‘Natuurlijk moeten we geen Israëlische producten importeren uit de bezette gebieden. Maar op basis van het associatieverdrag kan Nederland ook veel druk uitoefenen op de Israëlische regering.’ De bijna honderd aanwezigen bleven kritisch. Er werden vragen gesteld over de rol van Egypte en de VS, maar ook over Apartheid en een eventuele éénstaatoplossing. Van Bommel: ‘Die vergelijking met Zuid-Afrika gaat niet op. Daar ging het om een kleine, blanke minderheid die de zwarten onderdrukte. In het Midden-Oosten is de demografische verhouding heel anders.’

Na een korte pauze was het woord aan de ervaringsdeskundigen. Studente Amina (21) nam plaats achter de microfoon en vertelde over haar bezoek aan één van de meest confronterende steden in de Westelijke Jordaanoever, Hebron (of Al Khalil). Het is de enige Palestijnse stad waar een grote groep joodse settlers midden in de binnenstad woont. ‘De spanning was voelbaar op elke straathoek. Ik zag Israëlische soldaten op de daken staan, hun geweer in de aanslag.’ Toen de rest van de groep probleemloos door een kleine checkpoint ging, bleef zij zelf achter. Haar Nederlandse paspoort werd argwanend bekeken. Amina, grijnzend: ‘Blijkbaar was mijn hoofddoek op dat moment mijn paspoort.’

Ook Leendert-Jan (28) was onlangs in Israël en de bezette gebieden. Hij besloot te gaan liften naar de Golanhoogte, om vervolgens zuidwaarts af te reizen naar het Palestijnse Jenin. Zijn eerlijkheid werd hem daarbij niet in dank afgenomen. ‘Ik zat bij een Israëlisch stel in de auto, toen ze me vroegen waar ik heen ging. Ik twijfelde even, en zei toen: Jenin. Tien seconden later stond ik naast de auto en kon ik gaan lopen.’ De plaatselijke buschauffeur bleek eveneens niet van plan Leendert-Jan naar Jenin te brengen, en zette hem af in een verlaten fabriekshal. Hij kwam er toch. ‘Toen ik ’s avonds laat lopend door de checkpoint kwam, stonden er drie Palestijnse taxichauffeurs klaar. “Welkom”, zeiden ze.’

Brieven - De Groene Amsterdammer (4 november 2010)

2010-11-04T23:48:00.003+01:00

'Dit is het echte vredesproces'

2010-10-02T20:38:00.003+02:00

Twee jaar lang deelden de Palestijnse activist Baha Hilo en de halfjoodse Amerikaan Jared Malsin een appartement in Bethlehem. Een vriendschap ontstond. Vandaag de dag mag Jared Israël niet meer in en kan Baha geen visum krijgen voor de VS. De Olijfbomencampagne herenigde de twee en liet hen aan het woord.

Lachend neemt Baha Hilo (30) de complimenten in ontvangst over zijn T-shirt. ‘This is my outfit for tonight’, grijnst hij. ‘Intifada’ (letterlijk: afschudden) staat er op, rugnummer 48. Wie de geschiedenis kent, begrijpt de verwijzing. Baha is coördinator van de Olijfbomencampagne in de Palestijnse gebieden en maakt een tour door Europa. Om te vertellen over de campagne en de bewustwording te vergroten. In Noorwegen en Zweden, waar hij en de coördinator voor de campagne in Nederland net geweest zijn, was het publiek erg enthousiast. Baha: ‘Overal waren mensen bereid de olijfbomen te sponsoren, prachtig om te zien.’ Maar de campagne reikt verder. ‘Doel is ook om er meer organisaties bij te betrekken. In Nederland is de samenwerking met organisaties als ICCO, Cordaid, YMCA, YWCA en IKV Pax Christi erg succesvol, in Scandinavië komt dat nu ook van de grond.’

Ruim vier jaar werkt Baha nu voor de Olijfbomencampagne. Na een studie sociologie aan de Bir Zeit universiteit werkte hij als vrijwilliger in het buitenland en voor de VN. Over zijn ervaringen bij de VN is hij niet te spreken. ‘Het was vreselijk. Ik was verantwoordelijk voor het distribueren van voedselpakketten in de bezette gebieden. Jij wel, jij niet - daar kwam het op neer. Alsof ik het gezag had om dat te bepalen!’

In de knusse foyer van het Utrechtse hotel Strowis legt Baha uit wat de olijfboom zo speciaal maakt. ‘Palestijnen zijn van oudsher boeren’, zo vertelt hij. ‘Zonder hun land hebben ze niets.’ Op de droge heuvels is de boom één van de weinige gewassen die goed gedijt. Baha: ‘Een volwassen olijfboom kan tussen de 10 en 20 liter olijfolie opleveren, tegen 20 euro per liter. Voor Palestijnse gezinnen is dat een fortuin.’ Vandaag de dag doet de Israëlische bezetter er alles aan om boeren dwars te zitten. ‘Israël heeft er de afgelopen jaren naar schatting 600.000 gekapt’, aldus Baha. ‘Het planten van nieuwe olijfbomen is daarom niet alleen belangrijk voor de locale economie, het is ook een daad van verzet’. Lees een gedicht van de beroemde dichter Mahmoud Darwish (1941-2008) en je begrijpt de plek die de olijfboom inneemt in de Palestijnse cultuur. Sommigen stammen uit de Romeinse tijd. Baha denkt even na en zegt dan: ‘Ze herinneren ons aan onze geschiedenis. Zo lang als de olijfbomen hier al staan, zo lang zijn wij hier al.’

Naast het aanplanten van gesponsorde olijfbomen, organiseert de campagne jaarlijks twee reizen naar de Palestijnse gebieden voor vrijwilligers die willen meehelpen met de olijfoogst of de aanplant van olijfbomen. De internationale vrijwilligers zijn van onschatbare waarde, benadrukt Baha. ‘Zelf worden de boeren van hun land gejaagd door Israëlische officieren en kolonisten. Buitenlanders durven ze niet aan te pakken.’ Bovendien kunnen vrijwilligers het gestage proces van annexatie doorbreken. ‘Israël heeft een wet uit de Ottomaanse tijd (ca. 1850) afgestoft en opnieuw ingevoerd. Deze schrijft voor dat de overheid een stuk land mag annexeren, wanneer het drie jaar niet gecultiveerd is. Wij kunnen daar met de campagne een stokje voor steken.’

Gevraagd naar zijn vriendschap met Jared, lichten Baha’s ogen meteen op. ‘Jared is fantastisch. Hij heeft de lat zo hoog gelegd dat ik me afvraag of ik ooit nog zo’n fijne huisgenoot vind.’ Begin dit jaar was Jared Malsin (27) even wereldnieuws. De Amerikaanse journalist was niet langer welkom in Israël en werd het land uitgezet. En hij is niet de enige journalist die het leven zuur wordt gemaakt. ‘Er is veel censuur in Israël. Sommige kranten laten hun verslaggevers een verklaring ondertekenen waarin staat dat ze gecensureerd mogen worden. Anderen krijgen te maken met enorme sociale druk vanuit de maatschappij, wanneer ze dingen schrijven die Israëli’s liever niet horen.’

De Israëlische autoriteiten schuwen geen enkel middel om journalisten de mond te snoeren, zo vertelt Jared. ‘In april 2008 wilde een fotograaf van persbureau Reuters een Israëlische tank vastleggen. Op zijn jeep stonden duidelijk de woorden Reuters en PRESS. De tank draaide de loop in zijn richting en schoot hem aan flarden. In a way he filmed his own death.’ Het gevolg van dit soort praktijken is dat de Palestijnse kant van het verhaal zelden naar voren komt in Westerse media. Jared: ‘En als er al een alternatief wordt gepresenteerd op het Israëlische verhaal, dan ontbreekt elke context. Edward Saïd schreef begin jaren tachtig al over het “ontmantelen van de Palestijnse geschiedenis”. Ik denk dat er wat dat betreft niets veranderd is’. Hij wijst naar het huidige vredesproces. ‘De berichtgeving over de vredesbesprekingen is nietszeggend. Iedereen weet dat de gesprekken niets op zullen leveren. Als er al vrede komt, dan moet het van onderop komen.’ Hij kijkt even naar Baha en dan weer de zaal in. ‘Dit is het echte vredesproces’.

Toen Jared in 2005 zijn studie Politicologie afrondde aan de Universiteit Yale besloot hij af te reizen naar Israël. Moeilijk was dat niet, hij kon als zoon van een Joodse vader gratis mee met een georganiseerde reis. Hij kwam terecht in de bezette gebieden en ging werken voor het Palestijnse persbureau Ma’an. Voor zijn reportages reisde hij door de hele regio, van Libanon tot Egypte en van Jordanië tot Gaza. Nu woont hij weer in de VS, van waaruit hij als freelancer opereert. De Amerikaanse publieke opinie heeft steeds meer oog voor het ‘alternatieve verhaal’, zo merkt hij. ‘John Mearshimer en Stephen Walt hebben veel succes geoogst met hun boek The Israel Lobby. En er zijn steeds meer intellectuelen die zich bij hen aansluiten’.

Over de toekomst is Jared gematigd positief. ‘Ik zie zeker vooruitgang, je ziet initiatieven over de hele wereld. Met name het niet-gewelddadige protest van de Palestijnen is hoopvol, en dat is uiteindelijk het belangrijkste.’ Over een maand hoopt Jared af te reizen naar Gaza. Of hij de grens over komt weet hij nog niet. ‘Ik ga m’n best doen.’

Pleidooi voor meer moslim-immigratie

2010-09-13T16:49:00.009+02:00

Over de retorische gaven van Geert Wilders is al veel gezegd. 'No mosque here!' scandeerden de toegestroomde New Yorkers afgelopen zaterdag. Uitzinnig waren ze. Wilders niet. Hij ging niet vol op het orgel. In plaats daarvan vroeg hij om tien seconden stilte. 'Just be silent and listen.' Even was het stil. Maar na zes seconden galmde zijn Limburgse steenkolen-Engels al weer over het plein. Mislukt. Tien seconden bleek voor Geert te lang. Misschien maar eens te rade gaan bij zijn professioneel zwijgende (vijftien minuten lang!) bodyguards.

Wat volgde was de gebruikelijke verzameling Venlose gemeenplaatsen. Over New York, de Nederlandse tolerantie en de onheilspellende Sharia die de Westerse wereld te wachten staat. Meindert Fennema had gelijk toen hij Wilders een tovenaarsleerling noemde. Zaterdag goochelde de Grote Blonde Gedoger net zo lang met het begrip 'tolerantie' tot hij het kon inpassen in zijn 'wij-zij' paradigma. In een interview vertelde Imam Feisal Abdul Rauf, de initiatiefnemer voor het islamitisch centrum, dat het centrum bedoeld is als tegenwicht tegen extremisme en een brug moet slaan tussen moslims en niet-moslims. Maar nuanceringen zijn aan Wilders niet besteed. Over de Westerse samenleving zei hij: 'It must defend itself against the power of darkness, the force of hatred and the blight of ignorance'. Echo's uit het Cowboy-tijdperk van George Walker Bush. Als Wilders opschiet kan hij nog meedingen naar de Texaanse zetel in de Amerikaanse senaat.

Om te overleven, zo stelde Wilders, 'moeten we nimmer de vrije hand bieden aan hen die ons willen onderwerpen'. Er klonk applaus, gejuich. 'No mosque here!' Ruim twintig jaar na het einde van de Koude Oorlog zijn we weer terug bij af: l'enfer, c'est les autres. Wilders en de zijnen krijgen er geen genoeg van de islam af te schilderen als een imperialistische ideologie. Moslims willen in principe allemaal de sharia invoeren. Sommigen wisten dat nog niet van zichzelf, maar dan weten ze het nu. In Nederland hebben zo'n anderhalf miljoen op de man gestemd. Daarvan heeft zeker tachtig procent waarschijnlijk nog nooit een moslim gesproken. In het Brabantse Rucphen, waar de PVV veertig procent van de stemmen haalde, moet de eerste Turkse bakker de deuren nog openen.

Vooroordelen zijn hardnekkig. En zolang moslims slechts vijf procent van de Nederlandse bevolking uitmaken, zal het vooroordeel het publieke debat blijven beheersen. We praten vooral over de ander, niet mét de ander. Daarom zeg ik: meer moslim-immigratie. De Marokkaanse en Turkse gemeenschap in Nederland is al veel te veel geseculariseerd. We hebben vrome, eloquente moslims van buiten nodig. Mensen als Imam Rauf. We hadden er zo één, Tariq Ramadan. Maar die hebben we het land uitgezet.

Over een verlaten straat in Hebron

2010-08-10T00:35:00.007+02:00

Jeruzalem, woensdag 7 juli. Het is nog vroeg, maar voor de winkeltjes op HaNevi’im is het al een drukte van belang. Gelegen in de schaduw van de machtige muren van de Oude Stad, bepalen Arabische Israëli’s er het straatbeeld. Joden doen elders hun boodschappen. Terwijl de laatste flessen water worden ingeslagen, ontwaren we onze bus op de parkeerplaats. Plaats van bestemming: Hebron.

De busrit verloopt vlekkeloos. Geen checkpoints, geen controles, niets. Onze luxueuze bus heeft waarschijnlijk gefungeerd als één groot Westers paspoort. Wij zijn toeristen, wij komen in vrede. Zoiets. Terwijl we langs de afscheidingsmuur naar het zuiden afzakken, passeren we veel huizen en boerderijen. Waar de voorstadjes precies eindigen en Hebron begint, is niet helemaal duidelijk, maar het aanzwellende geluid voorspelt dat we er bijna zijn. Vakkundig navigeert de chauffeur zijn bus tussen de claxonnerende auto’s door, richting de Oude Stad. Onze contactpersoon van Christian Peacemaker Teams is dan al ingestapt. Sam, Amerikaan, eind twintig, honkbalpetje op, legt de chauffeur uit waar we heen moeten. Midden op een druk kruispunt maant hij hem te stoppen, we gaan te voet verder.

De markt van Hebron is druk en onoverzichtelijk. Net als in Jeruzalem lopen er overal soldaten. Het vreemde aan deze stad is alleen dat het soms soldaten zijn van de PA (Palestijnse Autoriteit), en soms van het Israëlische leger. Mijn oog valt op een met graffiti bekladde muur. ‘This is Apartheid’, staat er. Even later zitten we in de huiskamer van één van de CPT-huizen. Sam en zijn Canadese collega Diane vertellen ons over CPT en over Hebron. Over het dagelijks leven in de stad en over de lange geschiedenis, die – zoals zo vaak in het conflict – een sleutelrol speelt.

Dat begint bij de Grot van de Patriarchen, waar Bijbelse figuren als Abraham, Sara en Izaak begraven zouden liggen. Het is een heilige plaats voor christenen en joden, maar ook voor moslims (Abraham heet dan Ibrahim). Net als Jeruzalem is Hebron om die reden al sinds mensenheugenis een gemengde stad. Lange tijd ging dat goed. Tot ver in de jaren ’20, toen grote delen van Europa te maken hadden met een groeiend antisemitisme, gingen joden en Arabieren er op gelijke voet met elkaar om. Vandaag de dag staat Hebron op Palestijns grondgebied en wonen er met name Palestijnen, 170.000 in totaal. De overgrote meerderheid van de naar schatting 600 (!) joden heeft zich illegaal in de stad gevestigd. Het gaat daarbij, zo vertelt Diane ons, om de meest rabiate kolonisten. In plaats van zich (vaak gesubsidieerd door de Israëlische overheid) te vestigen op de heuvels rondom de stad, zoals je dat bij andere Palestijnse steden ziet, zijn zij erin geslaagd kleine joodse enclaves te stichten in de Oude Stad.

Sam wijst op een plattegrond aan de muur. Tussen het ‘nieuwe’ Hebron en de Oude Stad loopt een rode lijn. Het nieuwe gedeelte heet H1, de Oude Stad H2. H1 staat onder controle van de PA, H2 onder dat van Israël. De verdeling is een erfenis van de Oslo-akkoorden uit de jaren ’90 die maakt dat het handjevol kolonisten zich beschermd weet door zo’n 2000 militairen van het IDF (Israeli Defence Forces). Dus wanneer deze hun woonwijken verlaten en de Palestijnen treiteren, bedreigen en met stenen bekogelen, kijkt het IDF de andere kant op. Talrijk zijn de verhalen van ‘settlers’ die inbreken in Palestijnse winkels of huizen, de boel kort en klein slaan en weer vertrekken. Ondertussen hebben de Palestijnen steeds minder bewegingsvrijheid. ‘Straatafsluitingen en uitgaansverboden zijn hier aan de orde van de dag’, aldus Diane. ‘De uitgaansverboden zijn soms maanden achtereen van kracht. Een paar uur per dag worden ze onderbroken, zodat Palestijnen de kans krijgen boodschappen te doen.’

Iemand uit onze groep vraagt of dit in de praktijk betekent dat CPT aan de Palestijnse kant staat. Diane: ‘Wij zijn tegen elke vorm van geweld, omdat wij geloven dat geweld in strijd is met Gods bedoelingen. We zijn dus ook tegen de zelfmoordaanslagen. Toen één van de stadsbussen van Jeruzalem, bus 18, een paar jaar geleden in korte tijd twee keer het mikpunt was van Palestijnse zelfmoordaanslagen, wilden we een daad stellen en zijn we op die bus meegereden.’ Even wordt er nerveus gelachen. Bus 18 is de bus die ons een dag eerder naar het Yad Vashem-museum heeft gebracht.

De CPT’ers vragen ons hen te volgen naar het dak. Knipperend tegen het zonlicht overzien we de stad. Twee Israëlische soldaten, die post hebben gevat op het dak tegenover het CPT-onderkomen, houden ons nauwgezet in de gaten. Ze maken onderdeel uit van een kleine legerbasis, in het leven geroepen om de achterliggende nederzetting (Beit Romano) te beschermen. Sam drukt ons op het hart geen foto’s van hen te nemen. Wanneer één van onze groepsleden haar camera iets te veel in de richting van de soldaten laat zwenken, wordt duidelijk waarom. We worden dringend verzocht het dak te verlaten. ‘We can’t stand on our own roof?’, vraagt Sam. De soldaat aarzelt. Vijf minuten krijgen we.

Ik loop naar de andere kant van het dak en kijk naar beneden. De straat waar ik op uitkijk is ongetwijfeld de meest roemruchte van Hebron, misschien wel van de hele Westelijke Jordaanoever. Tot 1994 was Al-Shuhada een levensader voor de locale economie. Het was een belangrijke verbindingsweg tussen de noordelijke wijken en de Oude Stad en er was een grote markt. Sindsdien werd de straat steeds vaker afgesloten. In het begin alleen voor auto’s, daarna steeds vaker voor alle Palestijnen. Sinds 2002 geldt er een algeheel verbod voor Palestijnen. Alleen joodse kolonisten mogen gebruikmaken van de straat, en westerse toeristen. In de praktijk is dat alleen op Sabbat, wanneer de joodse gemeenschap zich naar de verderop gelegen synagoge begeeft. Vandaag is het woensdag, er is niemand te zien. De Palestijnse gezinnen die aan Al-Shuhada wonen, maken al jaren noodgedwongen gebruik van hun achterdeur. Een enkeling moet daarvoor eerst door het huis van de buren, om vervolgens via het dak binnen te komen. Terwijl we ons opmaken om naar beneden te gaan tuur ik nog een keer in de verte. Daar ergens, op de heuveltoppen, moet Kiryat Arba liggen, een nederzetting van zo’n 6500 inwoners.

We staan op het punt te vertrekken, wanneer Sams telefoon gaat. Het is Walid, onze Palestijnse gids. Hij is onderweg, maar heeft wat vertraging bij een checkpoint. Een kwartiertje later verschijnt Walid in de deuropening. De Israëlische soldaten hadden hem zijn ID afgenomen en hem lang laten wachten. Hij lacht. ‘Die gasten kennen mij, ik zie ze bijna dagelijks!’ ‘De soldaten bij de checkpoints hebben in feite carte blanche’, zo vertelt Sam. 'Ze kunnen Palestijnen eindeloos vasthouden, hen ongestraft vernederen'. CPT’ers gaan daarom vaak mee naar checkpoints. Hun aanwezigheid (en hun camera) dwingt soldaten zich enigszins te beheersen. Pesterijen en ongegronde weigeringen worden gerapporteerd. Maar de checkpoints staan er nog altijd, in Hebron en omgeving 181 in totaal.

We nemen afscheid van Diane en volgen Walid naar de souk (markt). Het contrast met de markt (in H1) waar we eerder vandaag waren, is groot. Hier geen drommen winkelend publiek. In plaats daarvan veel gesloten deuren en een geladen spanning die voelbaar is op elke straathoek. Achter ons vormt zich een bescheiden stoet kinderen, hun koopwaar in de uitgestoken hand. Even waan ik me in Afrika. Walid, die actief is voor het Hebron Rehabilitation Committee, vertelt ons over het enorme verval van het stadscentrum. ‘Sinds de Oude Stad (H2) onder Israëlische controle staat, is 40 procent van de huizen overgenomen door kolonisten. Ruim drie kwart van de winkeliers hebben hun zaak gesloten.’ Hij wijst omhoog. Op één van de huizen boven de souk wappert een kleine Israëlische vlag. Boven de smalle straatjes hangen her en der netten. Er ligt afval in, dat kolonisten naar beneden hebben gegooid.

Aan het eind van de markt moeten we door een stalen draaideur. Israëlische militairen kijken zwijgend toe. Sommige kinderen zijn vasthoudend en gaan ons achterna. We naderen het Graf van de Patriarchen, opnieuw moeten we door een checkpoint. Walid en de kinderen worden doorgelaten, maar alleen omdat zij bij ons horen. ‘So thank you’, zegt Walid glimlachend. Honderd meter verderop moeten ze alsnog terug. Het joodse gedeelte van het Graf is voor hen verboden terrein. ‘This is apartheid’, roept Walid vanaf de andere kant van de wegafzetting, ‘see you in half an hour!’

Terwijl we verder lopen, echoën de woorden van Walid nog bij mij na. Onbekommerd wandelt een groepje Amerikaans uitziende joden richting het Graf. Twee Israëlische soldaten hebben een broodje gehaald en lopen terug naar hun post. Hoe is het mogelijk dat dit stukje Hebron toegankelijk is voor alle mensen ter wereld, behalve voor de inwoners van Hebron zelf? Meer dan het feit dat ik geen Palestijn meer zie, bevreemdt het mij dat ik hier als westerse toerist kan gaan en staan waar ik wil. Ik had een bekeerd moslim kunnen zijn, niemand die mij had tegengehouden. En onder de Palestijnen zijn ook veel christenen, voor wie dit een belangrijke plek is. Ik neem een slok water, het duizelt me.

Twintig minuten later passeren we dezelfde checkpoint, nu in omgekeerde richting. Walid zien we niet meer terug, volgens Sam is er iets tussengekomen. Om naar de Ibrahimi moskee te komen, moeten we opnieuw door een checkpoint. We passeren een groepje Palestijnse jongens, die staan te wachten tot ze hun ID terugkrijgen. Voor hen is het een dag als alle anderen.

De representatie-generatie

2009-11-13T12:19:00.005+01:00

Happy birthday Berlin! Staande voor de Brandenburger Tor, bijna 20 jaar na de val van de muur, doet Bono een poging het historische moment in een kreet te vangen. Berlijn juicht kort en plichtmatig. De plek, het moment, de geschiedenis, het treffende lied (One); het laat de toeschouwers allemaal koud. Gefilmd moet er worden, de ontlading komt thuis wel. In plaats van het moment te omarmen en de zintuigen het werk te laten doen, wordt het moment gekneveld, verdoofd en veilig weggestopt in de handzame Canons, Panasonics en Sony's. De ervaring is dood, lang leve de representatie. Want wie geeft er om dat ene kippenvelmoment als je het later nog ontelbare keren kunstmatig kunt oproepen?

Je krijgt bijna medelijden met de artiesten. Albums verkopen niet meer, het downloaden viert hoogtij. Gelukkig zijn er nog de optredens. Een volgepakt Wembley, een uitverkocht Ahoy. Daar valt voor bands als U2 nog eer te behalen. Denken ze. Het publiek speelt het spel mee, maar bedriegt de artiesten waar ze bij staan. De huidige digitale camera's lijken er haast op gebouwd: vanuit het gezichtspunt van de artiest valt er - op de eerste paar rijen na - niet zo gek veel te zien, misschien een enkel rood lampje. Zie je op MTV echter bij hetzelfde concert een overview van het publiek, dan doemt er een zee van LCD-schermpjes op. Die schermpjes, dat zijn de sterren van nu. Anderhalf uur lang stationair draaien in ruil voor - als het meezit - een verse batterij halverwege; en dat onder enorme druk. Wie een goed filmpje wil maken kijkt immers niet naar het podium, maar volgt het concert via zijn eigen kleine kanaaltje, weet je zeker dat alles erop staat.

Wat een minachting van de artiest. Koop dan gewoon de DVD. Je betaalt toch geen vijftig euro om twee uur lang de pixels op je LCD-scherm te tellen? Waarom kunnen mensen geen genoegen meer nemen met de pure ervaring? Het zal dat verfoeide exhibitionisme zijn waar mijn generatie in uitblinkt: 'Kijk, daar staat Bono en ik was erbij!' Het liefst nog tijdens het concert twitteren dat Bono vandaag een antracietkleurig jasje aan heeft gedaan. Dan de volgende dag je filmpje op Youtube zetten, op Facebook en op Hyves. Die 1500 andere filmpjes van hetzelfde concert negeer je, het gaat om jouw individuele, unieke ervaring. De moderne techniek gunt je als rechtgeaard hedonist alle vrijheid om die ervaring op elk moment van de dag, zo vaak als je wilt, in zijn volle glorie op te roepen, als een bord verschraald eten van gisteren dat na twee minuten in de magnetron dampend zijn rentree maakt.

Waarom laaft mijn generatie zich aan representatie? Waarom voldoet the real thing niet meer? We zijn uitgekeken op het consumeren van tastbare producten en verliezen ons in het herhaaldelijk consumeren van ervaringen. Nu gaan mensen nog naar concerten, om hun eigen mini-concertje te registreren, maar ik vrees dat we afstevenen op een tijd waarin je - in navolging van spellen als Guitar Hero - een 3D-personage naar een virtueel concert kunt sturen, die op jouw commando danst en meezingt, mits je op tijd op de knoppen drukt. Kippenvel op je joystick.

Wilders tegenover de rechtstaat

2009-10-31T14:41:00.008+01:00

'Toeval bestaat niet', zei Johan Cruijff ooit. En hij heeft gelijk, de zaak-Geert Wilders bewijst het. Op 20 januari 2010, precies een jaar na de inauguratie van Barack Obama, die voor zijn handreikingen naar de moslimwereld onlangs de Nobelprijs voor de Vrede ontving, staat de grootste polarisator die het islamvraagstuk wereldwijd kent, voor het gerecht. Een belangrijk proces voor de Nederlandse rechtstaat. Duidelijk zal worden waar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting liggen. Of, om met Wilders te spreken, of er grenzen zijn aan de vrijheid van meningsuiting. Een verkenning.

Toen het Amsterdams gerechtshof in januari jl. bekend maakte Wilders te zullen vervolgen, reageerde de PVV-leider - als altijd - verontwaardigd: 'Dit is een zwarte dag voor de democratie en een aanslag op de vrijheid van meningsuiting'. Misleidende woorden, want electoraal kwam het hem prima uit. Het martelaarschap is hem door het hof toegeworpen. Met een strik eromheen. Desalniettemin geen reden om de vervolging te herroepen, want de instructies van het OM stellen expliciet: 'In geen geval is eventueel martelaarschap of uitbuiting van de forumfunctie een argument om een dagvaarding achterwege te laten.' En zo hoort het ook. Martelaarschap is een politiek-strategische aangelegenheid waar de rechterlijke macht geen rekening mee hoeft te houden. Sterker nog, zou het hof er wel rekening mee houden, dan zou het een politiek proces worden.

The Dutch freedom fighter, zoals Wilders zich op zijn website afficheert, spreekt wel consequent van een politiek proces, want de rechter heeft hem 'de mond gesnoerd'. Politici mogen toch alles zeggen? Het doet me denken aan een akkefietje uit 2002 met Hilbrand Nawijn, destijds minister van Ontwikkelingssamenwerking en Integratie, inmiddels afgedaald tot een bedenkelijk niveau. In een interview met Nieuwe Revu (19-11-2002) pleitte Nawijn voor de invoering van de doodstraf. Toen een geschrokken Balkenende hem vervolgens op het matje riep, haastte de LPF'er zich te zeggen dat hij de uitlatingen had gedaan 'als mens'. De politicus Nawijn wist van niets. Deze schizofrenie is op zichzelf natuurlijk ridicuul, maar in de zaak-Wilders verrassend interessant. Toegegeven, een politicus is altijd verantwoordelijk voor zijn uitspraken, of hij die nu doet in een interview of in de Tweede Kamer. Dat weet Nawijn nu ook. In die zin is een uitspraak van een politicus per definitie 'politiek'. Juridisch bestaat er echter wel een onderscheid. De immuniteit die politici binnen de muren van het parlement genieten, geldt daarbuiten niet. Dan zijn ze even strafbaar als u en ik. Het argument dat de scheiding der machten door de zaak-Wilders in het geding raakt, gaat dus niet op. Het hof herdefinieert slechts de grenzen waaraan vrijheid van meningsuiting gebonden is, om te voorkomen dat politici ook in het publieke domein onschendbaar worden. Overigens kom je, wanneer je het onderscheid tussen 'mensen' en 'politici' consequent toepast, bij de andere PVV'ers in een grijs gebied. Kamerlid Dion Graus bijvoorbeeld is - strikt genomen - geen lid van de PVV, maar slechts sympathisant van de 'beweging' PVV.

Dan de aanklacht zelf. Wilders wordt vervolgd wegens 'belediging, smaad cq. laster, groepsbelediging, discriminatoire/haatzaaiende uitlatingen, smalende godslastering en het overtreden van de Auteurswet in zijn film Fitna.' Het kamp-Wilders stelt hier de vrijheid van meningsuiting tegenover, gebruikmakend van de bekende mantra's. De 'martelaren', zoals ik ze voor het gemak zal noemen, hebben een altaar gemetseld voor 'het vrije woord' en leuren graag met de oneliner 'het recht om te beledigen'. Dat gaat lijnrecht in tegen de koers van VOC-schipper Balkenende, die het credo 'fatsoenlijk met elkaar omgaan' op de boegspriet van zijn zwalkende kabinet heeft getimmerd. De kwestie-belediging is het zwaartepunt in dit rumoer, dat zich op twee niveaus lijkt te voltrekken. Ten eerste rijst de vraag: wat is een belediging? En onvermijdelijk: moet belediging strafbaar zijn? De eerste vraag is buitengewoon problematisch, daarover straks meer. De tweede is dat eveneens, maar voor de beantwoording biedt het Wetboek van Strafrecht (voorlopig) uitkomst:

Artikel 266 (1)
Elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt
[...]
wordt, als eenvoudige belediging, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 3 maanden of geldboete van de tweede categorie.

Beledigen* mag dus niet. Vooral in filosofisch opzicht is dat discutabel. Want wat is een belediging? Essentieel is het besef dat bij een belediging de nadruk niet ligt op degene die de opmerking plaatst, maar bij de ontvanger. Beledigen veronderstelt dat de ander zich beledigd voelt. Belediging is m.a.w. een kwestie van perceptie. Er zijn - filosofisch uitgedrukt - geen intrinsiek beledigende uitingen. Bedenkt u één uitspraak die voor alle Nederlanders beledigend is. Doe geen moeite. Zelfs al zou je het Nederlanderschap an sich aanvallen, zouden er genoeg anti-patriotten te vinden zijn die daar geen aanstoot aan zouden nemen. In Nietzsche en Kant lezen de krant (2009) buigt filosoof Rob Wijnberg zich ook over deze problematiek. Wijnberg, die spreekt van 'kwetsen' in plaats van 'beledigen', betoogt hierin dat macht een rol kan spelen. 'Want gekwetst zijn is niet alleen iets wat je aangedaan wordt. Het is ook iets wat wordt gebruikt om je zin te krijgen. Gekwetst zijn leent zich daar bij uitstek voor: je hoeft er immers geen redenen voor aan te voeren.' In die context citeert de filosoof zijn collega Jerome Neu: 'Als het recht om te spreken beperkt zou zijn tot het recht om niet beledigd te worden, zou iedereen elkaar het zwijgen op kunnen leggen'.

Toch is poging tot doodslag ook strafbaar. Dus waarom poging tot belediging dan niet? Je kunt moeilijk na elke controversiële oneliner van Wilders gaan peilen bij de moslimgemeenschap of zij het als beledigend hebben ervaren. Het is aan de rechter om te objectiveren dat het om een in casu beledigende uiting gaat. Filosofisch onmogelijk, voor de rechter een uitdaging. Bij de politiek regeert voorlopig de twijfel. Neem bijvoorbeeld de zaak-Nekschot. De cartoonist Gregorius Nekschot werd in mei 2008 opgepakt op verdenking van haatzaaien en belediging en werd langdurig verhoord. Anderhalve dag later was hij weer een vrij man. Hirsch Ballin schutterde, maar overleefde de kritiek. Een jaar later: Mark Rutte (VVD) betoogt dat de leus 'Hamas, hamas, alle joden aan het gas' wel geroepen mag worden in een demonstratie, maar niet in een moskee. Snapt u het nog? Door de tegenstrijdige berichten uit Den Haag, zowel van het kabinet als de oppositie, zijn de grenzen van de vrijheid van meningsuiting diffuus geworden. Sterker nog, er lijkt een agglomeraat van grenzen te zijn ontstaan, die samen een niemandsland vormen. Een niemandsland waarin journalisten zich niet meer wagen, sinds het debat een scherp juridisch randje heeft gekregen. De laatste martelaren dolen er verdwaasd en gedesillusioneerd rond, vergeefs schreeuwend om de gunst van de publieke opinie.

Het hof zelf waagt zich ook in het niemandsland: 'Als het om beledigende uitingen (groepsbelediging, JH) gaat geeft het hof de voorkeur aan politieke, maatschappelijke en andere juridische tegenkrachten dan het strafrecht, waardoor een actieve participatie aan het maatschappelijk debat, ook door moslims, wordt bevorderd.' Puntje voor de martelaars. Joost Zwagerman is bijvoorbeeld een groot pleitbezorger van deze 'maatschappelijke tegenkrachten'. Moslims moeten zichzelf wapenen tegen religiekritiek - dat hebben de christenen in de jaren '60 ook moeten doen, aldus Zwagerman. Het uiten van gegronde religiekritiek is echter wat anders dan het systematisch discrimineren en beledigen van een grote groep gelovigen. Voor Wilders' vergelijking tussen de Koran en Mein Kampf heeft het hof dan ook een uitzondering gemaakt, omdat dit 'dermate beledigend voor de bevolkingsgroep van moslimgelovigen' zou zijn dat 'een algemeen belang aanwezig wordt geacht om Wilders daarvoor te vervolgen'. Daarnaast heeft het hof talloze citaten van Wilders in de aanklacht opgenomen die eveneens onder belediging, haatzaaien of discriminatie vallen:

[Volkskrant, 7 oktober 2006]
Vraag: Wat is het eerste dat u verandert als u het morgen voor het zeggen krijgt in Nederland?
Antwoord: De grenzen gaan nog diezelfde dag dicht voor alle niet westerse allochtonen

[Idem]
Iedereen past zich aan onze dominante cultuur aan. Wie dat niet doet, is hier over twintig jaar niet meer. Die wordt het land uitgezet.

[Volkskrant, 8 augustus 2007]
Ik heb genoeg van de islam in Nederland: geen moslimimmigrant er meer bij. Ik heb genoeg van de aanbidding van Allah en Mohammed in Nederland: geen moskee er meer bij. Ik heb genoeg van de Koran in Nederland: verbied dat fascistische boek.

Zowel qua vorm - de woorden die Wilders kiest - als inhoudelijk overtreedt de PVV'er de wet. Hij discrimineert, d.w.z. hij maakt verschil op basis van geloofsovertuiging: 'geen moslimimmigrant er meer bij'. Hij zaait haat door gebruik te maken van, zoals het hof het formuleert, 'sterk generaliserende formuleringen met een radicale strekking, niet aflatende herhaling en een toenemende felheid'. Het consequent spreken van een 'dominante cultuur' waar immigranten zich aan zouden moeten conformeren is daar een voorbeeld van. Of de PVV hiermee ook haat oogst doet er niet toe. Het gaat om de intentie. En hij beledigt met zijn uitspraken vele mensen. Het gaat dan niet alleen om de moslimgemeenschap zelf, maar ook om mensen die in het dagelijks leven probleemloos samenwerken met moslims, hen helpen een plaats te verwerven in de samenleving, zelfs relaties met hen aangaan. Als dat niet objectiveerbaar is?

Dan is er nog de affaire rond 'smalende godslastering'. Ook een garantie voor controverse, straks in januari. Artikel 147, waarin godslastering is opgenomen, staat in de politiek doorlopend ter discussie. De meeste seculiere partijen (D66, VVD, SP) vinden het artikel 'niet van deze tijd' en betogen terecht dat de rechten van gelovigen al voldoende beschermd zijn in de wetten op belediging en discriminatie. Het onderscheid tussen gelovigen en niet-gelovigen opheffen, zoals Wijnberg voorstelt, gaat weer te ver. Hij stelt dat religie dezelfde status zou moeten hebben als andere a priori aannames. Immers: 'Op fundamenteel niveau zijn alle opvattingen aan elkaar gelijk, in de zin dat ze allemaal berusten op metafysische aannamen die geen rechtvaardiging kennen voorbij het geloof dat men erin heeft'. Toch zal Wijnberg in moeten zien dat nota bene artikel 1 van de Grondwet de rechten van de gelovige beschermt. Het vormt één van de fundamenten van ons rechtssysteem. Pogingen van minister Hirsch Ballin om godslastering onder te brengen in artikel 137c zijn dit voorjaar op niets uitgelopen. En dat valt in de toekomst, zo lang dit kabinet met CDA en ChristenUnie er nog zit, ook niet meer te verwachten. Toch zal Hirsch Ballin enige consensus moeten vinden, om het debat in rustiger vaarwater te brengen en om te voorkomen dat de PVV kan blijven scoren. Dat geldt voor de twist over de al dan niet verlopen houdbaarheidsdatum van de wet op godslastering, maar ook voor de rest van het genoemde niemandsland. Het proces-Wilders kan hierbij van grote waarde zijn. Aan de rechter de taak de grenzen te definiëren waar het maatschappelijk debat zo naar snakt.

* Zie voor de juridische definitie van 'belediging' artikel 261 (smaad) in het Wetboek van Strafrecht.

Lakmoesproef voor Obama

2009-07-24T22:37:00.014+02:00

Ruim een half jaar is Barack Obama nu president van de Verenigde Staten, de eerste kritiek zwelt aan. Zeker nu hij begonnen is aan wellicht het meest ambitieuze project van zijn (eerste) ambtstermijn, het hervormen van de gezondheidszorg. Een ziektekostenverzekering voor alle Amerikanen, dat is het doel. Zowel bij de republikeinen als bij Obama's eigen democraten stuit het plan op veel weerstand. Uit peilingen blijkt dat de populariteit van de president dalende is; voor het eerst sinds zijn aantreden staat minder dan 60% van de bevolking achter zijn beleid. Niet voor niets spreekt men al van 'summer blues' in het Witte Huis. Onlangs zag ik op CNN een kort fragment uit het debat in het Amerikaanse Congres. Een republikeinse dame stapte naar voren en vroeg: 'Does this plan represent socialism?'. 'Yes it does', antwoordde het democratische kamp. Socialisme. Een term die Obama in grote problemen kan brengen, als hij niet zorgvuldig handelt.

Vanuit Nederlands oogpunt lijkt het een vreemde discussie. Het idee van een verzorgingsstaat, met sociale zekerheid voor iedere staatsburger, is bij ons zo vanzelfsprekend dat we er niet meer bij stilstaan. Het door de markt gestuurde zorgstelsel dat wij - dankzij Hans Hoogervorst - sinds 1 januari 2006 kennen, staat doorlopend ter discussie. In de VS is de situatie precies omgekeerd. De zorgsector is volledig geprivatiseerd, goede zorg is vaak peperduur en een ziektekostenverzekering is voor veel Amerikanen onbetaalbaar. Op een bevolking van ruim 300 miljoen zijn er zo'n 47 miljoen Amerikanen die geen ziektekostenverzekering hebben; grofweg 16 procent van de bevolking. Desondanks lijkt de gemiddelde Amerikaan fel gekant tegen overheidsingrijpen.

In de Volkskrant noemde Amerika-watcher Philippe Remarque het de lakmoesproef voor Obama. Clinton ging er bijna aan ten onder, vijftien jaar later ruiken de republikeinen andermaal bloed. Voorlopig doet Obama er goed aan de term 'socialism' zoveel mogelijk te vermijden. De liberale, consumentistische samenleving die de VS anno 2009 is, is voor een niet onaanzienlijk deel het resultaat van een decennialange strijd tegen het 'rode gevaar' uit Moskou. Socialisme druist in tegen alle principes van de selfmade man. Bovendien ligt paternalisme op de loer, iets wat zeker Obama's Waterloo zou betekenen. Voorzichtigheid is dus geboden.

Wat betreft het idee van een verzorgingsstaat kennen de Verenigde Staten een grote discrepantie. De bevolking is over het algemeen diepreligieus en gelooft in 's lands heilige roeping om voor een betere wereld te zorgen; God bless the United States of America. Een kleine 80% procent is christelijk, dus een Bijbelse notie als 'je naaste liefhebben' zou alomtegenwoordig moeten zijn. Enerzijds is het dat ook wel; Amerikanen doen traditioneel veel aan charity, goede doelen. Daar blijft het echter bij. Op nationaal niveau blijft er van deze naastenliefde niets over. Dan is het ineens ieder voor zich en God voor ons allen. Naar schatting 12% van de bevolking leeft in armoede en toch spreekt men er schande van als Obama daar wat aan wil doen.

Een zorgverzekering voor alle Amerikanen, waar de president naar streeft, lijkt dan ook een onhaalbaar doel. Zeker als de republikeinen zich zo halsstarrig blijven verzetten. Wellicht dat een naar Oudhollands model vervaardigd compromis, waarbij de Amerikaanse overheid er bijvoorbeeld op toeziet dat de prijs voor een ziektekostenverzekering niet de pan uit rijst, uitkomst kan bieden. Dat mag dan slechts een kleine stap zijn richting een actievere overheid; elke winst - hoe klein ook - zou voor Obama van grote symbolische waarde zijn.

Mediacratie en de gevolgen

2009-07-11T14:20:00.012+02:00

Op 14 januari j.l. was Thomas de Zengotita te gast bij Raoul Heertje, in het kader van diens programma 'Heerlijk eerlijk Heertje'. De Zengotita (1944), antropoloog aan de New York University, sprak over zijn in 2005 verschenen boek 'Mediated' en het daarin geïntroduceerde fenomeen van de 'blob'. Zijn theorie komt in het kort neer op het volgende. Elk cultureel verschijnsel dat in onze hedendaagse maatschappij wordt geïntroduceerd krijgt in de media een al maar groeiende reeks aan representaties. Als consument sta je hier midden in; elke representatie lijkt gericht op jou: 'you are in fact the center of the world', zoals de Zengotita vaststelt. De wereld van aandacht en zelfbewustzijn die je daardoor als consument om jezelf heen creëert, noemt hij de 'blob', iets dat je je moet voorstellen als een science-fictionachtige bel die jou omringt en die allesomvattend lijkt.

De aanwezigheid van deze 'blob' heeft twee belangrijke gevolgen. Allereerst zijn mensen meer zelfbewust dan ooit. Elke representatie dringt namelijk vragen aan je op: eet ik wel gezond? Ga ik wel goed met mijn vrienden om? etc. Je bent continu bezig je identiteit te bepalen aan de hand van de keuzes die de media je bieden. Een ander - en naar mijn idee meer verontrustend - gevolg is dat met elke representatie het oorspronkelijke verschijnsel aan betekenis lijkt in te boeten. Vergelijk het met de duizenden plaatjes, stickers, beeldjes en magneten die je in Barcelona kunt krijgen van de Sagrada Família; met elke afbeelding die je tegenkomt lijkt de kathedraal zelf minder relevant.

De ideeën van de Zengotita zijn terug te voeren op het idee van een mediacratie, waarbij de media gezien worden als een belangrijke machtsfactor. De vierde macht van Montesquieu, zeg maar. De grote invloed van de media brengt een aantal problemen met zich mee, waarvan de 'blob' van De Zengotita er één is. Nauw verwant aan diens ideeën is het gedachtegoed van Theodor Adorno (1903-1969). Adorno maakte zich grote zorgen over de opkomst van de cultuurindustrie en de daarmee gepaard gaande notie van 'mechanische reproduceerbaarheid'. Door de groeiende mogelijkheden van de techniek (radio, fotocamera, televisie) werd het mogelijk om producten op grote schaal te vermeerderen, althans - zie De Zengotita - het aantal representaties. Toegepast op de muziek, het gebied waar Adorno de meeste invloed in heeft gehad, betekende de uitvinding van de radio dat mensen niet meer naar een concert hoefden voor muziek; de muziek kwam naar de mensen. Daarmee verloor kunst - in dit geval muziek - volgens Adorno zijn intrensieke waarde. Hetzelfde gold bijvoorbeeld voor schilderijen, die door de fotocamera vereeuwigd konden worden en daarmee een museumbezoek overbodig maakten. De cultuurindustrie maakte de mens passief en stompte haar af.

Adorno's theorie lijkt inmiddels een gepasseerd station; het 'vervagen van de grenzen tussen Hoge en Lage cultuur' geldt als een distinctief kenmerk van het postmodernisme (grofweg 1960 tot nu). Mis. De NOS brengt Adorno's 'mechanische reproduceerbaarheid', in casu televisiejournalistiek, actueler dan ooit. Illustratief is het televisieprogramma 'Journaal op 3'. De belangrijkste nieuwsfeiten van die dag komen in 60 seconden langs. Pakweg 10 seconden per item. Omdat Nederland 3 zich richt tot de jeugd, moet het nieuws pakkend en snel worden gepresenteerd, zo is de gedachte. Dit heeft een aantal belangrijke gevolgen. Allereerst verliest de actualiteit zijn hiërarchie. Het nieuws over de democratie in wording Iran krijgt exact evenveel zendtijd als het nieuws over Yolanthes breuk met Jan Smit. Het voorpaginanieuws krijgt met andere woorden evenveel status als de roddelbijlage. De 'zapservice' van Pauw & Witteman krijgt bij de NOS journalistieke pretenties.

Hiermee lijkt ook de actualiteit zijn intrensieke waarde te verliezen. Om met De Zengotita te spreken: doordat het nieuws in de media steeds meer representaties krijgt. Niet alleen verdwijnt de hiërarchie, ook wordt nieuws als product gepresenteerd. 'Op de hoogte zijn' is een behoefte geworden die, evenals honger en dorst, op elk moment van de dag gestild moet kunnen worden. Internet kan die behoefte stillen, maar ook het 'Journaal op 3' doet een duit in het zakje. Terecht constateerde Adorno dat het niet de mensen waren, wiens behoeften veranderden, maar dat het het kapitalisme is dat keer op keer nieuwe behoeften creëert. Steeds meer ondernemingen starten SMS-services, die mensen 24 uur per dag 'op de hoogte houden'. Wie wel eens op Utrecht Centraal komt, kent het enorme scherm in de stationshal dat aan wachtende reizigers het laatste nieuws opdringt. De behoefte aan 'op de hoogte zijn' wordt daarmee willens en wetens bij de consument gecreëerd. Het gevolg is ook dat journalistiek die zich niet wenst te conformeren aan deze behoefte aan hapklare, korte nieuwsitems, bijvoorbeeld de gedrukte kranten, hun autoriteit verliezen. Niet voor niets daalt het aantal abonnees van de grote dagbladen de laatste jaren razendsnel.

Helaas is er geen weg terug. 'There's no other way than through it', zoals De Zengotita concludeert. Het fenomeen 'mediacratie' zal zich meer en meer in onze samenleving manifesteren, en het is de vraag hoe de volgende generaties daar mee om zullen gaan. Het is te hopen dat de nieuwsgierige aard - de behoefte aan achtergrondinformatie - van de mens het zal winnen van zijn consumentistische driften. Tot die tijd mijd ik de stationshal op Utrecht Centraal; wie doet er mee?